ပိုၼ်းသိုၵ်းလွႆ

 ၵူၼ်းလွႆ ဢမ်ႇၼၼ် တဢၢင်းပဵၼ်ၽႂ် လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး မီးယိူင်ဢၢၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်?

ပေႃးဝႃႈ“ၵူၼ်းလွႆ” ၼႆၵေႃႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း တေႁူႉၸၵ်းၵၼ်ယူႇၵူႈၵေႃႉ “ၵူၼ်းလွႆ” ၼႆၼၼ်ႉ ၼႂ်းသၢႆတႃတႆးႁဝ်းၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ဢၢပ်ႈပဵၼ် ပတိုင်ႉပတၢင်ႉ လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီထၢင်ႇလဵၵ်ႉဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၵွပ်ႈၵႆႉငိၼ်းမႅၼ်ႈ တူင်ႇဝူင်းႁိမ်းႁွမ်း ဢိၵ်ႇပႃးပေႃႈ၊မႄႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈၵႆႉဢဝ်ပဵၼ် ၵႂၢမ်းလႃႇၸပ်းသူပ်းမႃးယူႇတႃႇသေ ပေႃးလုၵ်ႈလၢင်း ႁၢင်ႈၸႃႉဢိတ်ႉၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ “ဢၢႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းလွႆ”၊ ပေႃးဝူၺ်ႇႁင်ႈဢိတ်ႉၵေႃႈ “ဢၢႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းလွႆ” ၼႆတႃႇသေႇ။ၸွင်ႇၸႂ်ႈတႄႉႁႃႇ? ၼႆၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇ ဝူၼ်ႉဢဝ်ၵူၺ်းလႃႈ။ 

“ၵူၼ်းလွႆ” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉပဵၼ်ၽႂ် လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး?

ၵူၼ်းလွႆဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ် ၸပ်းသူပ်း ၸပ်းပၢၵ်ႇ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၶဝ်တႄႉတေႁွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၶဝ်ဝႃႈ“တဢၢင်း” ၼႆႉယဝ်ႉ (တဢၢင်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸၢဝ်းလွႆၶဝ်) ပေႃးမႃးတူၺ်း မၢၼ်ႈၶဝ်သမ်ႉတေႁွင်ႉ“ၵူၼ်းလွႆ” ၶဝ်ဝႃႈပလွင်ႈ (ပလောင်) ၼႆယူႇ ၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈပလွင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈၵႂၢမ်းၶႄႇဢၼ်ဝႃႈ “ပုင်လူင်” ဝႃႈၼႆ “ပုင်” ပွင်ႇဝႃႈ “ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ”၊ “လူင်” ပွင်ႇဝႃႈ “ၼၵႃး” ၼႆသေ ပေႃးဢဝ်တီႈပွင်ႇတႆးဝႃႈတႄႉၵေႃႈ တေဝႃႈ “ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼၵ်ႈၵႃး” ၼႆႁိုဝ်?

ၼႂ်းပိုၼ်းလွႆၵေႃႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလွႆၶဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဝၼ်း တင်း ၼၢင်းၼၵႃး ၼႆယဝ်ႉ ယွၼ်ႉမၢၼ်ႈႁွင်ႉဢမ်ႇပီႇလႄႈ “ပုင်လူင်”ၸင်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ “ပလောင်”ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလွႆၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉသၢႆ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်း “ဝႃႉ”၊ ၶိူဝ်းၶမဵၼ် “ၵမ်ႇပေႃးၻီႊ ယိူဝ်ႊ” လႄႈတင်း ၶိူဝ်းမွၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ပေႃးမႃးတူၺ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၶဝ်ၵေႃႈငၢႆးငၢႆးၵၼ်ဝႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်သင်။ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်းၵေႃႈတေမိူၼ်ၼင်ႇ တႆး(ထႆးယႂ်ႇ)၊ ထႆး(ထႆးၼွႆႉ) လႄႈလၢဝ်း၊ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ၸိုင်ႈတႆး လႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလွႆ

ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇၵိုၵ်း ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးယူႇလၢႆလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၵွပ်ႈမီးလၢႆလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ပူႇ ပၢၼ်မွၼ်ႇ လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (Nation) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၵဵပ်းႁႃႁွမ် ၶေႃႈမုၼ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈပီႊ 2014 ၼၼ်ႉႁူဝ်ၵူၼ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆႉၼႆႉ မီးယူႇ 5,824,432 ၵေႃႉ ၼႂ်းၼၼ်ႉႁူဝ်ၵူၼ်းတႆးမီးၼမ်သေပိူၼ်ႈထီႉၼိုင်ႈ။

မိူၼ်ၼင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလွႆၶဝ်ၵေႃႈ ႁူဝ်ၵူၼ်းမီးယူႇ 700,000 ပၢႆ ပေႃးဢဝ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇမၼ်းဝႃႈၸိုင် မီးယူႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇသိပ်းသွင် (12%)ၼႆယဝ်ႉ တေလႆႈဝႃႈႁူဝ်ၵူၼ်းဢၼ်ၼမ်ထီႉသွင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း လွႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလွႆၶဝ် ၵမ်ၼမ်တေယူႇၸွမ်းသၼ်လွႆသေ ႁဵတ်းၵိၼ်သူၼ်ၶဝ်ႈႁႆႈ၊ သူၼ်ၼဵင်ႈ၊ သူၼ်ႈယႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵင်ႉတွင်ႉသေ တႆးႁဝ်းၸင်ႇႁွင်ႉၶဝ်ဝႃႈ ၵူၼ်းလွႆၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ၼမ်ၶဝ် တေယူႇသဝ်းၸွမ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ သၼ်လွႆလူင်ၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ မူႇၸႄႊ၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ သီႇပေႃႉၸိူဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၼႂ်းမိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ၵေႃႈမီးယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈ ပွတ်းမိူင်းၵိုင်၊ ၵေးသီး၊ လၢႆးၶႃႈ၊ ယႂႃႇငၢၼ်ႇ၊ ၵၢတ်ႇလေႃႉ( ၵလေႃး ) ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီႊ 2008 ၼၼ်ႉဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ သင်ဝႃႈမီးႁူဝ်ၵူၼ်းဢမ်ႇယွမ်းသွင်သႅၼ် ယူႇသဝ်းဝႆႉၸမ်သွင်ၸေႊဝဵင်းပေႃးၼႆၸိုင် တေလႆႈမၵ်းမၼ်ႈၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇပၼ်ၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸေႊဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ မၢၼ်ႈတူင်ႈ သွင်ၸေႊဝဵင်းၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ဢုပ်ႉ ပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ၸၢဝ်းလွႆၶဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸေႊဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇလႄႈ မၢၼ်ႈတူင်ႈ သွင်ၸေႊဝဵင်းၼႆႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလွႆၼမ်သေပိူၼ်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်းဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸၢဝ်းလွႆၶဝ် တႄႇမႃးမိူဝ်ႈလႂ်? 

 ဝၢႆးသေသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႄႇဝိၼ်း ယိုတ်းသိမ်းၼႃႇၼႃႇမိူဝ်ႈပီႊ 1962 ယဝ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈယုင်ႈယၢင်ႈ ဢူၼ်ဢၢၼ် ပဵၼ်သိုၵ်းပဵၼ်သိူဝ်ဝႆႉတၢင်းမိူင်း။ ထိုင်မႃးပီႊ1964 ၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း မေးၼၢင်းၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် မိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈ တႄႇသူၼ်းတုမ်ၵေႃႇတင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA (Shan State Army) တၢင်းမူတ်းမီးယူႇ သၢမ်တပ်ႉၸုမ်း (ႁူၵ်းတပ်ႉၵွင်) ၼႂ်းႁူၵ်းတပ်ႉၵွင်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇတပ်ႉၵွင် 5  လႄႈတပ်ႉၵွင် 6 သွင်တပ်ႉၵွင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလွႆၵမ်ႉၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇယုၵ်ႉဢဝ် သွင်တပ်ႉၵွင်ၼႆႉ တင်ႈပဵၼ်တပ်ႉ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပလွင်ႈ PNF (Palaung National Force) ၼႆသေ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢေး လႄႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်လီ ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆ ၸိူဝ်ႉသၢႆၶိူဝ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၼမ်ႉလူင်ၼမ်ႉသၼ်ႇ (ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ) ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉတပ်ႉၵွင်မၢႆ 5 ၼႆယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇတပ်ႉၵွင် 6 သမ်ႉ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွင်းၸဝ်ႈၶုၼ်တွင်း လႄႈ ၸဝ်ႈတၢၼ်းဝုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉ သၢႆသိုပ်ႇ ၽူႈၼမ်းၸၢဝ်းလွႆ (ပလွင်ႈ) ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉသေ ယူႇၵိုၵ်းႁွမ်းဝႆႉၸွမ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA ဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်းၸၢဝ်းလွႆၶဝ်ၵမ်ႉၽွင်ႈတႄႉဝႃႈ PNF ၼႆႉ ၶဝ်တႄႇတင်ႈမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 12 January, 1963 ဝႃႈၼႆ။

ထိုင်မႃးပီႊ 1967 တပ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈပလွင်ႈ PNF (Palaung National Force) ၼင်ႇၵၼ်တႅၵ်ႇၵၼ် သေ တိုၵ်းတေႃးၵၼ်ၶိုၼ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ယွၼ်ႉဝႃႈၽၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈသမ်ႉႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ် ၶႄႇၽိူၵ်ႇ (KMT) ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ်ၸွမ်းၶႄႇလႅင် ၽၢႆႇၶွမ်ႊမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၽွင်းၼၼ်ႉသမ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA ၵေႃႈၵႂႃႇပဵၼ်းဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း ၽၢႆႇၶွမ်ႊမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ႁဵတ်းၼၼ်သေ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸုမ်းၼိုင်ႈလႄႈၸုမ်းၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လႄႈ သၢမ်ၽၢႆႇသၢမ်ၸုမ်း ၸင်ႇတႅၵ်ႇၸတ်ႉၵၼ် တိုၵ်းတေႃးၵၼ်ၶိုၼ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ထိုင်တီႈသိုၵ်းလွႆ တပ်ႉၵွင် 5 ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢေး ဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ပေႃးလႆႈယွမ်းဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေတပ်ႉၵွင် 5 ယွမ်းဝၢင်းၶိူင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ထိုင်မႃးပီႊ 1972 ၸဝ်ႈႁၢၼ်တၢၼ်းဝုၼ်း ဢၼ်ဢွၼ် ႁူဝ်ဝႆႉတပ်ႉၵွင် 6 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်းမႃး တပ်ႉသိုၵ်းပူတ်းပွႆႇၸေႊမိူင်းပလွင်ႈ PSLA (Palaung State Liberation Army) ၼႆႉသေ ၵႂႃႇတူၵ်းလူင်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶၢင် KIA ၊ ယၢမ်ႈပိုတ်ႇ ပၢင်တိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA မႃး လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်း တေႃႇပေႃးထိုင်မႃးပီႊ 1980 သိုၵ်းလွႆ PSLA ၊ သိုၵ်းၶၢင် KIA လႄႈပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး ၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA (တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇတင်ႈ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA မိူဝ်ႈ August 16, 1975) တၢင်းသၢမ်ၸုမ်း ၸင်ႇၶဝ်ႈႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းႁဵတ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ (ငေါစပစ်စာချူပ် ၁၈၊ ၁၁၊ ၁၉၈၀) ယူႇယဝ်ႉ။

ၼႂ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ (ငေါစပစ်စာချူပ်) ၼၼ်ႉ ပႃးလွင်ႈဢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၼႃႈလိၼ်ၵၼ်  ဢၼ်ၽၢႆႇ သိုၵ်းလွႆ တေလႆႈတူင်ႉၼိုင်လႄႈသင် ဢၼ်ၽၢႆႇသိုၵ်းတႆးတေလႆႈတူင်ႉၼိုင်လႄႈသင် ဢၼ်တင်းသွင်တေႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်ႈလႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇထုင်ႉမိူင်းလူင် ဝဵင်းမႂ်ႇ၊ လွႆဝဵင်း၊ လၢၼ်းလူင်၊ လၢၼ်းလွႆ၊ ဝၢၼ်ႈလွႆဢွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈလွႆ၊ ႁိၼ်ၽိူၵ်ႇ၊ ၼႃးႁူးမႂ်ႇ၊ ပၢင်ၶႃး၊ တေႃၵုတ်ႇ၊ ၼမ်ႉမေႃႇသွမ်ႈ(တႆး) တႄႇဢဝ်လွႆပၢတ်ႇ တေႃႇထိုင်မိူင်းလူင်၊ မိူင်းၵုတ်ႈ၊ မိူင်းမိတ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈတီႈတပ်ႇသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA တူင်ႉၼိုင်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ ငွၵ်းသၢႆလွႆၶမ်း၊ ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၶႆႉ၊ ထုင်ႉၸယၢၼ်း၊ ထုင်ႉဝဵင်းမႂ်ႇ၊ ထုင်ႉၸေႃးပၼႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈတီႈ တႃႇသိုၵ်းလွႆတူင်ႉၼိုင် ၼႆယဝ်ႉ။

ဝၢႆးသေပႃႇတီႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼဵတ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ - ၵမ်ႈၼမ် တေႁူႉၸၵ်းဝႃႈ ပၵပ (CPB) ၼၼ်ႉလူႉၵွႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1989 ယဝ်ႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လၢႆလၢႆၸုမ်း မိူၼ်ၼင်ႇသိုၵ်းဝ ( UWSA) ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင် ၸိုင်ႈတႆး ( SSPP ) တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းလႃး ( NDAA-ESS ) ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ( MNDAA ) ၸိူဝ်းၼႆႉ တူၵ်းလူင်းဢဝ်ငမ်းယဵၼ် ၸွမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်ႈ ၼဝတ ၼႂ်းပီႊၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီႊ 1991 April,21 သိုၵ်းလွႆ (PSLA ) ၵေႃႈယွမ်းဢဝ်ငမ်းယဵၼ် ၵႂႃႇမိူၼ်ၵၼ်။

ၼႂ်းႁူဝ်ပီႊ 12  June, 1992 ၽူႈတႅၼ်း ဢၼ်လူင်းပၢင်သွၼ် တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈတီႈ တီႇမူဝ်ႇၶ ရေသီႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸၢဝ်းပလွင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၵေႃႇတင်ႈမႃး ၼႅဝ်းႁူမ်ႈပူတ်းပွႆႇ ၸႄႈမိူင်းပလွင်ႈ ( PSLF ) မီးႁႅင်းသိုၵ်းပႆႇပေႃးၼမ် ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ( NDF/ENC/CFFU ) ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးပဵၼ် ( UNFC ) (ၶွင်ႇသီႇၽႅတ်ႇတရေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ)

ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႈ ၼဢၽ တဵၵ်းၸႂ်ႉႁႂ်ႈဝၢင်ႈၵွင်ႈၼႆသေ သူင်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းမႃး ႁႃလိူင်ႈ လၢဝ်း ႁုပ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈ လၢႆလၢႆတပ်ႉသေ ထိုင်မိူဝ်ႈပီႊ -2005 ၼၼ်ႉ ( PSLO/PSLA) ဢၼ်မၢႆးဢၢႆႈမူင်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ယွမ်းဝၢင်းၶိူင်ႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ် တပ်ႉပျီႇတုၸိတ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ ။

 ၵူၺ်းၵႃႈ ၵိုတ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸၢဝ်းတဢၢင်းၶဝ် ၵမ်ၽွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႇတင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းမႂ်ႇ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁႃ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်း တႃးၺီႇလူင်း ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း ၼႂ်း( PSLA ) ၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ် တႃႇမႄးၵေႃႇတင်ႈတပ်ႉ သိုၵ်း (TNLA ) ပဵၼ်တင်းၵၢၼ် ၵႂႃႇ တီႈ ပၢင်ၵုမ်ၺီႇလႃႇၶၢမ်ႇ (PSLA) ပွၵ်ႈၵမ်း သၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီႊ -2010 ၼၼ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် တဵင်းၸဵင်ႇ ပေႃးၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ၶိုၼ်းပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ထိုင်မႃး ပီႊ-2011/8/18 ယိၼ်ႈမိုဝ်းႁပ်ႉမိုဝ်းၵူႈမူႇ ၵူႇၸုမ်း မွၵ်ႇၸူးမိူင်းၼႆသေ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင် လၢႆလၢႆၸုမ်းၵေႃႈ ၸင်ႇ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၵိုတ်းသိုၵ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၵၼ်မႃး၊  ဢၼ်ၵိုတ်းတိုၵ်း ၼႂ်းပီ - 2011 ၼၼ်ႉ မီး ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး /တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸုမ်းဢၼ် ၶပ်းၶိုင် ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ်သမ်ႉဝႃႈ ၸုမ်းၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈၵိုတ်းသိုၵ်း ၊ ပေႃးဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵၢၼ်မိူင်းတႄႉ ၶဝ်ႈၸွမ်းလႆႈယူႇဝႃႈၼႆ။

လွင်ႈၼႆႉမၼ်းပိူင်းၼေဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇမီးႁႅင်းသိုၵ်းၼႆၸိုင် ဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈႁပ်ႉႁွင်းမၵ်းမၼ်ႈၼႆသေ ၸုမ်းသိုၵ်းလွႆ PSLF/TNLA ဢၼ်ၸင်ႇ ႁႃၶိုၼ်းမႄးၸူႉ ႁွမ်ႁႅင်းၵူၼ်းသေ မႄးၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၵႂႃႇယွၼ်းပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း ၼႂ်းၸုမ်း UNFC သေလႆႈလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်တီ SSPP လႄႈ KIA ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ 

ၼႂ်းပီႊ 2011 ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ သိုၵ်းလွႆ TNLA သူင်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းၶဝ်တင်းၼမ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇႁဵၼ်း သွၼ်ၵၢၼ် သိုၵ်း တီႈၼႃႈလိၼ်တပ်ႉလူင် မၢႆ 3 တီႈမၢၼ်ႈမေႃႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်လႆႈလွင်ႈၸွႆႈ ထႅမ်တီႈသိုၵ်း ၶၢင်  ၵွင်ႈ 22 လဝ်းသေ သိုၵ်းလွႆၶဝ်ႁႅင်း ၵူၼ်း 42 ၵေႃႉ ၸင်ႇတေႇၸႃႉ မႃးတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇ မႄႈၼမ်ႉမၢဝ်း ၸေႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။

ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် လႄႈ လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်း ၶွင်ၸၢဝ်းလွႆမီးၸိူင်ႉႁိုဝ်? ၶဝ်ဝၢင်းၽႅၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?

ပေႃးႁဝ်းမႃးတူၺ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသိုၵ်းလွႆ ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ် တေႃႇပေႃး ထိုင် မႃးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ၵေႃႈ ပိၼ်ႇပုတ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး ၸွမ်းပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸုပ်ႈလႂ် ၸုပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ ၸုမ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းၼိုင်ႈၵေႃႈယၢမ်ႈၸတ်ႉတႅၵ်ႇငၢၵ်ႈ ၵၼ်သေ ၶိုၼ်းတိုၵ်းတေႃးၵၼ် ၼႆႉၵေႃႈ ယၢမ်ႈမီးမႃးယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ၶဝ်တေႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်ၵူၺ်း။ 

ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်

တင်ႈတႄႇၶဝ်ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇတင်ႈမႃး PSLF/TNLA ၼႆႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶဝ်ၵေႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႈယိုင်ႈယႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး ၵူႈမိူဝ်ႉၵူႈဝၼ်း။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းလွႆၶဝ် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉပဵၼ် တႃႉဢၢႆႈ ၽူင်း လုၵ်ႈၶူၺ်ၵဝ်ႇ ၸဝ်ႈမႁႃႇသၢင်း (ဢၼ်သဵင်ႈၵႂႃႇ- ၸဝ်ႈမႁႃႇသၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇတၢႆၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ၽူႈၼမ်း တပ်ႉသိုၵ်း ၸိူဝ်းၸၢတ်ႈဝႃႉ    WNA ) ၊ တႃႉၽူင်းၵျေႃႇ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၼိုင်ႈ၊ တႃႉ ၵျူပ်ႉၵျႃး ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ 2 ၊ တႃႉၶူႇလၢၼ်ႇ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵူႈ လွင်ႈလွင်ႈ တႃႉၵႃးၵျူ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ၊ မၢႆးဢၢႆႈၵျေႃႇ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။  ၽူႈၶဝ်ႈၵေႃႇမတီႇ ငဝ်ႈငုၼ်းသိုၵ်းလွႆ PSLF/ TNLA  မီး 23 ၵေႃႉ ၊ ၵႅမ်ၽူႈၶဝ်ႈၵေႃႇမတီႇမီး (😎 ၵေႃႉ။ 

ၵၢၼ်ဝၢင်းၽႅၼ် တူင်ႉၼိုင်

ၼႃႈတီႈတူင်ႉၼိုင်ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်းမႄႈၼမ်ႉမၢဝ်း သေၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးတိုၵ်းသိုၵ်း မုတ်း လႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းတင်ႈယူႇတီႈသၼ်လွႆလူင် ၼမ်ႉသၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။

ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈတပ်ႉ

တပ်ႉၸုမ်း မၢႆ 1 - ၼမ်ႉၶမ်း၊ မူင်းဝီး ၊ တပ်ႉၵွင် 101/102/478/876 ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 600 ၊ 

တပ်ႉၸုမ်း မၢႆ 2 -  ၵျွၵ်ႉမေး၊ ၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ မိူင်းလူင် ၊ တပ်ႉၵွင် 256/434/666/717/987

ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 600။

တပ်ႉၸုမ်း မၢႆ  3 - ပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်းဝီး၊ မႄႈၼမ်ႉမၢဝ်း၊ တပ်ႉငဝ်ႈ 367/765/773/999 ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 600။

တပ်ႉၸုမ်း မၢႆ 4- ၽၢႆႇတူၵ်းတၢင်းၵႃးသႅၼ်ဝီ၊လႄႈ ႁိမ်းႁွမ်းၼမ်ႉတူႈ၊ တပ်ႉၵွင်  333/577/595/661/875

ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 600-700။

တပ်ႉၸုမ်း မၢႆ 5- မူႇၸေႊ၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၽၢႆႇၶႅပ်ႇတၢင်းတူၵ်းတၢင်းၵႃး ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ၊   တပ်ႉၵွင် တင်းမူတ်းမီးႁႃႈ တပ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 700။

တပ်ႉၸုမ်း မၢႆ 6- မီးၼႂ်းၵႄႈ ၵုၼ်လူင်/လႃႈသဵဝ်ႈ/ တၢင်ႉယၢၼ်း တပ်ႉၵွင် 885 လႄႈ ထႅင်ႈသီႇတပ်ႉၵွင်

ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ 600။

တပ်ႉၸုမ်း မၢႆ 7 ပဵၼ်တပ်ႉတူင်ႉၼိုင်၊ တပ်ႉၵွင်မီးႁႃႈတပ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်း ပႆႇမီးၶေႃႈမုၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ မီးၵႃႈႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉပႆႇလႆႈႁူႉၸွမ်း။

ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႅၵ်ႇပဵၼ် ႁႃႈၸေႊတွၼ်ႈ 

1. ၸေႊတွၼ်ႊမိူင်းၵုတ်ႈ (မူဝ်ႇၵူး)
2. ၸေႊတွၼ်ႊၼမ်ႉတူႈ (ဢိုမ်ႈၺူဝ်း)
3. ၸေႊတွၼ်ႊၼမ်ႉၶမ်း (ဢိုမ်ႈတမဝ်း)
4. ၸေႊတွၼ်ႊၵူတ်ႉၶၢႆ   (ဢိုမ်ႈၶူင်း)
5. ၸေႊတွၼ်ႊလႃႈသဵဝ်ႈ (လႃသျဵဝ်ႇ) ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉသိုၵ်းတင်းမူတ်း 

တပ်ႉသိုၵ်းTNLA ၼႆႉၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉလူၺ်ႈတပ်ႉငဝ်ႈတီႈဢေႇသုတ်း 35 သေ ၼိူင်ႈတပ်ႉငဝ်ႈၼႆႉၼႆႉ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ100-150 ၸိူဝ်း ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၽၢႆႇတႅဝ်းလင်၊ ယႃႈယႃ/ လုမ်းၾၢႆႇ ၵပ်းသၢၼ် ၾၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႂ်းၼႃႈတီႈလႄႈ ၾၢႆႇ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇသင်ၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင်  တင်းမူတ်းတေမီးယူႇမွၵ်ႈ 8000-10000 ၼႆႉယူႇၼႆယဝ်ႉ။

ယိူင်းဢၢၼ်းသိုၵ်းလွႆ

•  တႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလွႆတင်းသဵင်ႈ တေပူၼ်ႉလႆႈလွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် 
• တႃႇတင်ႈၸႄႈမိူင်းလွႆ (Palaung State ) ဢၼ်ဢမ်ႇၵိုၵ်းမိူင်းတႆး သေ ယူႇၽၢႆႇတႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵမ်းသိုဝ်ႈၼၼ်ႉ
• တႃႇတေသၢၼ်ၶတ်း ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ လႄႈလွင်ႈၸႅၵ်ႉၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၊ ၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း
• တႃႇၸၢဝ်းလွႆၶဝ် ပေႃးတေမီးသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်း
• တႃႇႁႂ်ႈမီးလွင်ႈ ႁပ်ႉႁွင်း သုၼ်ႇလႆႈၸတ်းသၢင်ႈ ၽဝၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၵေႃႇတင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် ၽႅတ်ႇတရႄႇ။

လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ဢၼ်သိုၵ်းလွႆ TNLA ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ မီး 5 ၶေႃႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈ ၵေႃႇ တင်ႈၸေႈမိူင်းလွႆ ၼႆႉၼၼ်ႉ ယူႇတီႈၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်သမ်ႉၶိုၼ်း မၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၼႃႈ လိၼ်ၽွင်ႈငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇမၢၼ်ႈတူင်ႈ ၊ ၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ သွင်ၸေႈဝဵင်း ဢၼ်လႆႈ မၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၸၢဝ်းပလွင်ႈၶဝ်ၼႆႉ မိူၼ်ၶဝ်တေပႆႇပဵင်း ပေႃးၸႂ် ယင်းတိုၵ်ႉတိူဝ်းၶႂၢၵ်ႈ ၼႃႈလိၼ်ႁႂ်ႈၵႂၢင်ႈ တိူဝ်းလိူဝ်ၵဝ်ႇယူႇၼႆၼၼ်ႉ တေႁၼ်ၵၼ်ယူႇ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၶွင်ၸၢဝ်းလွႆ/တဢၢင်း(ပလွင်ႈ) ၼၼ်ႉ တိုၼ်းပဵၼ်ဝႆႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႊတရႄႊၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ။ တေႃႇထိုင် 1962 ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼေႇဝိၼ်းယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်တရႄႊ ၸိုင်ႈတႆး မီး 34 ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ တႆး 21 ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ထၼု 7 ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ပဢူဝ်း 2 ၸဝ်ႈၾႃႉ ၊ ပလွင်ႈ 1 ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ဝႃႉ 1 ၸဝ်ႈၾႃႉ (တႂ်ႈ ဝႃႉ 1 ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၼၼ်ႉ ယင်းမီးၽႅၼ်ႇလိၼ် ႁူမ်ႈတုမ် ဝႃႉ ဝႆႉ 8 ၸဝ်ႈ ၽွင်းငမ်းႁူမ်ႈၵၼ်)၊ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈယူႇႁူမ်ႈၵၼ်မႃး။

မိူင်းငေႃႉ ဢၼ်ယၢမ်ႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၽႅၼ်လိၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၼမ်ႉသၼ်ႇၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုတ်ႉၶဝ်ႈ ယူႇၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး၊ ထုင်ႉၾၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼမ်ႉတူႈၵေႃႈ တိုတ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းၸေႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ။ လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုတ်ႉတႅၵ်ႈ ၶွပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ် လိၼ်ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ ၊ မၢၼ်ႈတူင်ႈ ယုၵ်ႉပၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၸၢဝ်းလွႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽႃႇထႅၵ်ႇ ၸႅၵ်ႇၸၵ်း သူၼ်းသေႃႇ ႁႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၼင်ႇၵၼ်ၽိတ်းမေႃးၵၼ်။

ၸုမ်းဢူၺ်းလီ သိုၵ်းလွႆပဵၼ်ၽႂ်?

သိုၵ်းလွႆ TNLA ၼႆႉမိူဝ်ႈပၢၼ် ၶွင်ႊသီႊၾႅတ်ႊတရႄႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ UNFC ႁိူင်း တၢင်းမိူင်း ထႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးတူင်ႉ ၼိုင်ၸွမ်း၊ ပီ 2016 တုၵ်းယွၼ်း ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ UNFC သေ ၵႂႃႇႁူမ်ႈၸုမ်းဢူၺ်း လီပွတ်းႁွင်ႇ ။ ပီ 17/5/2017 ဝႃႉ UWSA ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်တီႈပၢင်သၢင်း ၵေႃႇတင်ႈၶွမ်ႊမတီႊ ဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၾႅတ်ႊတရႄႊ FPNCC သိုၵ်းလွႆ ၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။

လုၵ်ႈၸုမ်း FPNCC မီး 7 ၸုမ်း – သိုၵ်းဝႃႉ UWSA ၊ သိုၵ်းမိူင်းလႃး NDAA-PSC ၊ သိုၵ်းၶႄႇ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA ၊ သိုၵ်းၶၢင် KIA ၊ သိုၵ်းတႆး SSPP ၊ သိုၵ်းရၶႅင်ႇ AA တင်း သိုၵ်းလွႆ TNLA ။ ၸုမ်းၼႆႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တႅၵ်ႇလႅင်းဝႆႉဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵိုတ်းတိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်း NCA ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်၊ ၽူႈၼမ်းဝႃႉ ပဝ်းယဵဝ်ႇသျႅင်ၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ NCA သိုၵ်းမၢၼ်ႈၽူႈ ၼမ်းမၢၼ်ႈ တေဢဝ်တႅၼ်းတၢင် လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ပၢင်လူင် 1947 လႄႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တေႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း မႂ်ႇသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းၵမ်းသိုဝ်ႈ – ဝႃႈၼႆ။

ပၼ်ႁႃသိုၵ်းလွႆTNLA လႄႈ RCSS/SSA

ပီ 2015 လိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ 15 ဝၼ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇပႅတ်ႇၸုမ်း – (1) သိုၵ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၢၼ်ႈ ABSDF ၊ သိုၵ်းရၶႅင်ႇ ALP ၊ သိုၵ်းၶျၢင်း CNF ၊ သိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇပုတ်ႉ DKBA ၊ သိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ KNU ၊ သိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ KNLA-PC ၊ သိုၵ်းပ ဢူဝ်း PNLO ၊ သိုၵ်းတႆး RCSS/SSA ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လူင်းလၢႆးၵိုတ်း တိုၵ်းတူဝ်ႈမိူင်း NCA ။

ဝၢႆးလူင်းလၢႆးမိုဝ်းယဝ်ႉ 2015/11/27 သိုၵ်းလွႆ TNLA ႁႅၼ်းသိုၵ်းႁပ်ႉတိုၵ်း RCSS/SSA တၢႆမၢတ်ႇ ၺႃးတီႉ တင်းမူတ်း 12 ၵေႃႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၊ ပေႃးၶႂ်ႈယဵၼ်းပဵၼ် ပၼ်ႁႃ ဝူင်ႈၵၢင် ၶိူဝ်းလွႆ တင်း ၶိူဝ်းတႆး ၵႂႃႇ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတင်းသွင်ၶိူဝ်း ယူႇၵိုၵ်းၵၼ်မႃး ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႁူဝ်ႁဵင်ပီ ၸႂ်လီ ၸႂ်ဢွၼ်ႇ ၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ဢမ်ႇထိုင်တီႈပဵၼ်

ပၼ်ႁႃယႂ်ႇ 

ၾၢႆႇ RCSS/SSA ယိုၼ်းမိုဝ်း ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵေႃႈ ၾၢႆႇသိုၵ်း TNLA ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ ထိုင်တီႈ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယွတ်ႈသိုၵ်း ပေႃးလၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈပၼ်ႁႃၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢဝ်ၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ၵေႈလိတ်ႈတေႃႇၵၼ် ႁဝ်းလူဝ်ႇဢုပ်ႇၵၼ်ၵူၺ်း ပေႃးတေဝႃႈဢမ်ႇယွမ်းဢုပ်ႇသေ ဝႃႈၵၢၼ်သိုၵ်းၵေႈလိတ်ႈဝႃႈၸိုင် သူတိုၵ်းပေႉ ၵေႃႈသူယူႇ၊ ႁဝ်းတိုၵ်းပေႉၵေႃႈႁဝ်းယူႇ ၼႆၵေႃႈလႆႈ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ဢဝ်သိုၵ်းသေ ၵေႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇလီ – ဝႃႈၼႆမႃး ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ၶဝ်ႁၼ်မိူၼ်ဝႃႈ ၶဵင်ႇတႃႉ သိုၵ်းလွႆ လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်ပၢင် တိုၵ်းမႃးၶိူဝ်းယႂ်း။ (ပၢင်တိုၵ်းဝူင်ႈၵၢင်သွင်ၸုမ်း တႄႇႁၢင်ပီ 2015 ၊ ႁူဝ်ပီ 2017 သႅၼ်းၽူႈၼမ်းပၢၼ်ၵၢင် တူဝ်တႅၼ်းသွင်ၾၢႆႇ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ် တီႈ မိူင်းၶွၼ် ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်မႃး) သိုၵ်းလွႆၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵႃႈ ႁႅၼ်းသိုၵ်းလေႃႇတိုၵ်း RCSS/SSA ၊ ပေႃးပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး SSPP/SSA လိုမ်းတူဝ် မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၵႆႉၵႆႉႁႅၼ်းသိုၵ်းလေႃႇမင်။ ၵူၼ်းသိုၵ်း SSPP/SSA ၽၢတ်ႇၾုင်ၵႂႃႇမႃးၵေႃႈ ၺႃးၶႃႈတၢႆလၢႆလၢႆၵေႃႉ။ ၽူႈၼမ်း သွင်ၾၢႆႇ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းလၢႆလၢႆၵူၺ်း၊ ၾၢႆႇSSPP/SSA ယဵၼ်ႉ ၵၼ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၵေႃႈ ၾၢႆႇ TNLA ဢမ်ႇ တွၼ်ႉဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ်ၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်။ သႅၼ်းၽူႈၼမ်း လီတေႃႇၵၼ်သေတႃႉ ပိုၼ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်သိုၵ်းတႄႉ ငႃၵၼ်ဝႆႉ ယူႇလၢႆတီႈ။

ပၼ်ႁႃသိုၵ်းလွႆTNLA လႄႈၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး တပ်ႉသိုၵ်းတႆးတႆး RCSS/SSA ၼႆႉတေႃႇထိုင် မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ယင်းပႆႇၵႄႈလိတ်ႈလႆႈသေဢမ်ႇၵႃး ၽၢႆႇသိုၵ်းလွႆ TNLA ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း SSPP/SSA သေ လေႃႇ တိုၵ်း RCSS/SSA မႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ မူႇၸေႊ၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ လႃႈလဵဝ်ႈ၊ သီႇပေႃႉ၊ ၵျွၵ်ႇမႄး၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းၵႄႈၵၢင်သိုၵ်းTNLA ႁူမ်ႈတင်း SSPP လေႃႇတိုၵ်းRCSS ၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸဵမ်လွႆၸဵမ်တႆး လႆႈၽႃႈပႅတ်ႈႁိူၼ်းယေး တိူၵ်ႇႁႆႈလွၵ်းၼႃးသေ ပၢႆႈၽေး ပၢင်တိုၵ်းဢမ်ႇထၢတ်ႇဝၢႆး။ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး သိုၵ်းTNLA ၶဝ်လူင်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼႂ်းၸေႊ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း လႄႈလၢႆလၢႆတီႈၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ထိုင်တီႈၵူၼ်းမိူင်းၵမ်းၽွင်ႈ ပေႃးလႆႈၽႃႈ ပႅတ်ႈႁိူၼ်းယေးသေ ပၢႆႈၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းထႆးၵေႃႈမီး။

တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် သၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆးပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ်တၢင်းတေယဵၼ်လႆႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈၵေႃႈ SSPP ယင်းႁၼ်ထိုင်ၼိူဝ် ဢူၺ်းလီလိူဝ်သေ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွၼ်ဢဝ် သိုၵ်းဢူၺ်းလီလၢႆလၢႆၸုမ်းသေ သိုပ်ႇလိုပ်ႈလမ်းတိုၵ်း RCSS ယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း လွင်ႈၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၶဵၼ်ႈႁဝ်း လႆႈၼမ်ႉမျၢတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်းၵႂႃႇတၢင်းၼမ်တၢင်းလၢႆ လူၺ်ႈဢမ်ႇလႆႈ တိုၵ်းလႆႈယိုဝ်းသင်။

ၽွင်းငဝ်းလၢႆးမိူင်း တိုၵ်ႉသုၵ်ႉလိူတ်ႇမႆႈ လၢႆၽၢႆႇလၢႆတၢင်းယူႇၼႆႉ ပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းၵႄႈ တႆးတေႃႇတႆး လႄႈသင် ၼႂ်းၵႄႈလွႆလႄႈတႆးလႄႈသင် ဢမ်ႇႁၼ်ငဝ်းလၢႆးတေၵတ်းယဵၼ်လႆႈ။  လွင်ႈၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈ လူႉသုမ်းယႂ်ႇလူင် တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းသိုၵ်းႁဝ်းၵူႈႁူဝ်ၵူၼ်း ၼႆၼၼ်ႉႁဝ်းထုၵ်ႇ လီပွင်ႇၸႂ်သေ ၶဝ်ႈႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ၵမ်းလိုတ်းသုတ်း ယွၼ်းႁႂ်ႈၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ၸဵဝ်းၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇ ၵၼ်သေၵမ်း။

တႅမ်ႈ / လွမ်ႉမိူင်း - ၵေးသီး

တႅမ်ႈ 28/01/2022

ယဝ်ႉ 14/02/2022

ဢၢင်ႈဢိင်

- တီႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ (Shan News)ၵမ်ႈၽွင်ႈ

- မၢႆမီႈလၵ်းမိူင်း 2008 ၵမ်ႈၽွင်ႈ

- ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပီ- 2014

The 2014 Myanmar population and housing census Shan state

Photo: TNLA

https://jaidaikm.blogspot.com/ သိုပ်ႇပိုၼ်ၽေႈ