ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ မီးယူႇတီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၸႄะတွၼ်ะၵျွၵ်ႉမႄး

ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ မီးယူႇတီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၸႄะတွၼ်ะၵျွၵ်ႉမႄး ပဵၼ်ၶူဝ်ဢၼ်ၵၢႆႇၸူး ဝဵင်းလိူဝ်ႇ တင်း လႃႈသဵဝ်ႈ ႁၢင်ႇၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် (7)လၵ်း ႁၢင်ႇၵႆၵၼ်တင်းဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး(3)လၵ်း ၶူဝ်ၼ်ႂးမိူင်းတႆး ပဵၼ်ၶူဝ်ဢၼ်သုင်လိူဝ်သေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၶူဝ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယ်ႂႇတီႈၼ်ႂးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၶူဝ်ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လင်လူင်ၵႂႃႇၸွတ်ႇတူဝ်ะၵမ်ႇၾႃႇၶႃႈ။

မိူဝ်ႈပီะ(1885)လိူၼ် ၼူဝ်ႇဝုၼ်ႇပိုရ်ႇ (29)ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁုပ်ႈသိမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၵေႃႇတင်ႈ(ပီႇတိႉသျူႉ) "ဢၸူဝ်းယ " မႃးလႄႈ (ပီႇတိႉသျူႉ) "ဢၸူဝ်းယ"ၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈ ဢွၵ်ႇတၢင်းႁၼ်ထိုင် တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈမႃးၶႃႈ။

ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ (ပီႇတိႉသျူႉ)ၶဝ်  ယိုင်းဢၢၼ်းၵေႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈယၢဝ်းထိုင် ၼ်ႂးမိူင်း "ဢေးသျႃး" တေႇဢဝ်(ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၼွင်ၶဵဝ် ၵျွၵ်ႉမႄး သီႇပေႃႉ လႃႈသဵဝ်ႈ မိူင်းယေႃ ၵုၼ်လုင် ႁူဝ်ပၢင်ႇ မိူင်းၶႄႇ)ၸိူဝ်းၼႆႉၶႃႈ။

တႃႇတေႁဵတ်းပဵၼ်ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ သၢႆသဵၼ်ႈတၢင်း လူတ်ႉၾႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈလႃႇႁုႉလူင် ၵၢႆႇယၼ်ၸူး ၼွင်ၶဵဝ် လႄႈ ၵျွၵ်ႉမႄး ႁၢင်ႇၵႆၵၼ်(2000)ပေႇ/ထတ်းပၢႆ တၢင်းလိုၵ်ႉမီး(300)ပေႇပၢႆ သုင်ၼိူဝ်ၼႃႈလိၼ် ၵူၼ်ႈႁူၺ်ႈ(1100)ထတ်းၶႃႈ။

ယွၼ်ႉၼၼ် တႃႇတေၵေႃႇတင်ႈႁဵတ်း သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၾႆး ၸိူဝ်းမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ မိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ မိူင်း "Lon Don" (Sir A.M. fendal ln Co)လႄႈ တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းၶူဝ် ဢွၵ်ႇၾၢင်ႁၢင်ႈ ယ်ႂႇ လဵၵ်ႉ Design Size လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ ၵုမ်ႇမၼီႇ(Pennsylvania and Maryland)ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈၶႃႈ။

လႆႈၶုတ်းၽႃႇ ထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ ယုမ်းၶိူဝ်း ၼႃၼႅၼ်ႈ ၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းယၢပ်ႇယဵၼ်း လႆႈပိုင်ႈဢဝ် ႁႅင်းၵူၼ်း ႁႅင်းငိုၼ်း ႁႅင်းလဵၵ်း တေႃႉတၢင်ႇမႃး သၢႆသဵၼ်ႈတၢင်းၼမ်ႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင် တီႈမိူင်း(America)လႄႈ(New York)တၢင်ႇလဵၵ်းမႃးပၼ် လၵ်းသဝ်လူင်(16)လုၼ်ႈ ႁၢဝ်းလဵၵ်းလူင်တၢင်းၼၵ်း(4316)တၢၼ်ႇ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ႁူဝ်ယွႆႈၼမ်လၢႆတေႉ" ယၢဝ်းႁူမ်ႈလၵ်းတႅင်ႇ(463.09)ၶႃႈ။

တေႇတင်ႈႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီะ(1899)ၶုႉ လိူၼ်ဢီႇပီႇ(28)ဝၼ်း ၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီะ(1900)ယဝ်ႉတူဝ်ะလီငၢမ်း ဢၢင်ႈတေၶိုၼ်းသိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇထႅင်ႈၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီะ(1945)ၶုႉ ၺႃးမိူဝ်ႈၽွင်း သိုၵ်းမႁႃႇမိၵ်ႉ တင်း ၶႄႇ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း လႆႈထုၵ်ႇပွႆႇမၢၵ်ႇလူင်သ်ႂႇလူႉလႅဝ် ပုတ်းၶၢတ်ႇ ၶူဝ်ၸိူဝ်းႁဵတ်းလၢမ်းၵႂႃႇပႆႇယဝ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၵိုတ်းလိူဝ်ႈ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၾႆးၵႂႃႇၶႃႈ။

ပေႃးတေမႃးထတ်းသၢင်ႈတူၺ်းတေႉ"ၼႆၸိုင် (ပီႇတိႉသျူႉ) ဢၸူဝ်းယ ၼႆႉ ႁူမ်ႈပဵၼ်ပၢၼ် (ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ)ၶႅၵ်ႇၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼႆသေတႃႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵေႃႇသၢင်ႈပၼ်ၽွၼ်းလီ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈဝႆႉပၼ်မီးလၢႆ"တီႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယ်ႂႇ 1.ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ 2.ႁၢင်ႈႁေႃၸိူဝ်းဢၼ်ၶႅမ်ႉ" 3.ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်(တႅၵ်ႉၵတူဝ်ႇ)ၼ်ႂးဝဵင်းလိူဝ်ႇ လႄႈ တႃႈၵုင်ႈ 4.လုမ်းၵပ်းသၢၼ်ဢၼ်(Design) မိူၼ်မိူင်းၼွၵ်ႈ 5.သၢႆသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ် ၶၢမ်ႇႁိုင်လႆႈ လၢႆပၢၵ်ႇပီะၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇလူႉလႅဝ် တိုၵ်ႉႁၼ်ၶႅမ်ႉယူႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၶႃႈ။