တူၼ်ႈမႆႉလူမ်း

တူၼ်ႈမႆႉလူမ်း

ၸိုဝ်ႈသႃမၼ်း ၊ ဢင်းၵိတ်ႉ Golden shower, Indian laburnum, Pudding-pine tree, Purging Cassia

ၸိုဝ်ႈၽၢႇၽူႈႉၶူၼ်ႉၶႂႃႉ Cassia fistula L. ႁူမ်ႈယူႇၼႂ်းၸုမ်းထူဝ်ႇၽၵ်းယၢဝ်း (FABACEAE ဢမ်ႇၼၼ် LEGUMINOSAE) 

မႆႉလူမ်းၼႆႉတေဢွၵ်ႇမွၵ်ႇၼႂ်းလိူၼ်ႁႃႈ ႁူတ်းၼမ်ႉ သၢင်းၵျၢၼ်ႇ ပဵၼ်သီင်လိူင် တူၺ်းသမ်ႉပေႃးႁၢင်ႈလီၵႂႃႇတၢင်းသၼ်လွႆယဝ်ႉ

လိူဝ်သေပၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီၸွမ်းၾိင်ႈသၽႃႇဝယဝ်ႉ မႆႉလူမ်းၼႆႉမီးၽွၼ်းလီတႃႇပၢႆးယူႇလီတၢင်းၼမ်ယဝ်ႉ

ၽွၼ်းလီတူၼ်ႈ မႂ် မွၵ်ႇ မၢၵ်ႇ ၼင် ႁၢၵ်ႈ မႆႉလူမ်း

1. ၸွႆႈထႅမ်ႁႅင်းလိူတ်ႈၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း (ပိူၵ်ႇၼင်)
2. ပဵၼ်ယႃႁေႉၵင်ႈ Free radicals ( ၼင်တူၼ်ႈ လႄႈ မႂ် ၶိုတ်ႈလေႃးၵၼ် ဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်း)
3. ပဵၼ်ယႃလူတ်းယွမ်း Cholesterol (မဵတ်ႉႁူၺ်ႇမၼ်း)
4. ယႃလႆႈတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵပ်ႇၵၢႆႇလွင်ႈႁူဝ်ၸႂ် ( ႁၢၵ်ႈမၼ်း)
5. ႁဵတ်းယႃၽျႅတ်ႇၼၢဝ်လႆႈ (ႁၢၵ်ႈမၼ်း)
6. ပဵၼ်ယႃႈယႃတၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ် Malaria (မၢၵ်ႇမၼ်း)
7. ပဵၼ်ယႃၵေူၼၢဝ် ရုမ်းမတိၵ်ႇ (ယွတ်ႈ မႂ်ၼုမ်ႇမၼ်း) တူမ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉမၼ်း
8. ၸွႆႈၶပ်ႈၶီႈတိူဝ်ႇၼႂ်းၶေႃး (မၢၵ်ႇၼုမ်ႇမၼ်း)
9. ၸွႆႈၵေႈၶေႃးႁႅင်ႈ (မၢၵ်ႇမၼ်း)
10. ၸွႆႈထွၼ်ယႃၵွင်ႉ (ဢဝ်မဵတ်ႉမၼ်းတမ်ႁဵတ်းၽွင်သေၵိၼ်)
11. ၸွႆႈယႃၶဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈလႆႈ
12. ပဵၼ်ယႃၵေႈတၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်ၵပ်ႉ ထူၺ်ႈၸႂ်ၵပ်ႉ လႄႈတၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ် ႁူဝ်ၶိုၼ်ႈ ႁူဝ်ၶႆႈ ႁူဝ်ၼၵ်း (ပိူၵ်ႇ ၼင် မၢၵ်ႇ မႂ် မၼ်း)
13. ၸွႆႈလၢင်ႉတွင်ႉ (ပိူၵ်ႇၼင် မွၵ်ႇမၢၵ်ႇမႂ်မၼ်း)
14. ၸွႆႈယႃတၢင်းပဵၼ်ဢူၵ်းၵပ်ႉ ( ပိူၵ်ႇမဵတ်ႉမၼ်း)
15. ၸႂ်ႉပဵၼ်ယႃပွႆႇလူမ်း ၸွႆႈႁႂ်ႈၽၢႆႈလူင် ဢၵ်ႇလႆႈငၢႆႈ  (မၢၵ်ႇၵေႇမၼ်း) တူမ်ႈၼမ်ႉသႂ်ႇၵိူ်ဝ်ဢိတ်းဢွတ်းၵိၼ်ပၼ်မိူဝ်ႈတေၵိၼ်ၶဝ်ႈ
16. ၸႂ်ႉပဵတ်ယႃတွင်ႉႁူင်ႈ တွင်ႉၵႂႃႇ (မဵတ်ႉႁူၺ်ႇမၼ်း)
17. ၸွႆႈႁႂ်ႈလမ်းသႆႈလိုၼ်ႈလူမ်လီလႄႈၸွႆႈယႃဵပ်းၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ႈ (မွၵ်ႇ)
18. ၸွႆႈၵေႈတၢင်းပဵၼ်လိမ်ႇ (မဵတ်ႉ)
19. ၸွႆႈၵေႈၸူၵ်ႉၵႅၼ်ၼႂ်းတွင်ႉ (ၽၵ်းမၢၵ်ႇမၼ်း)
20. ၸွႆႈၶပ်းတိူၵ်ႇၼႂ်းတွင်ႉ
21. ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ၵူၼ်းပႃးတွင်ႉတူၵ်းလုၵ်ႈလႆႈ(ပိူၵ်ႇၽၵ်းမၢၵ်ႇမၼ်း)
22. ၸွႆႈႁေႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်ၵွင်ႉၼႂ်းတပ်း (မႂ်)
23. ပဵၼ်ယႃၶႃႈၸိူဝ်ႉတၢင်းပဵၼ်ၸွမ်းၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင် (မႂ်)
24. ၵေႈၽိုၼ်ႇဢွွၵ်ႇၸွမ်းတူဝ် (မႂ်)
25. ယႃႁဝ်ႈဢၼ်ဢွၵ်ႇၸွမ်ငၢမ်ႈၶႃ ၸွမ်းၼိူဝ်ႉ ၽိဝ်ၼင် ၊ ဢဝ်တယွတ်ႈမႂ်ၼုမ်ႉမၼ်းႁုမ်းၾႆးသေတမ်ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်ႉယဝ်ႉဢဝ်မူမ်ႇ ထူ သႂ်ႇတီႈပဵၼ်ႁဝ်ႈ ၊ဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းတႃးပၼ်တီႈပဵၼ်ႁဝ်ႈ
26. ယႃတၢင်းပဵၼ်တုမ်ႇၽီ ၊ ဢဝ်ၼင်လႄႈမႂ်မၼ်းတမ်လေႃးၵၼ်သေမူမ်ႇဝႆႉတီႈပဵၼ်တုမ်ႇၽီ
27. ၸွႆႈယႃႁွႆးၸဵပ်းယဵၼ်း (မၵ်ႇ)
28. ၸွႆႈႁႂ်ႈႁွႆးၸဵပ်းၸဵဝ််းႁွမ်ႇႁၢႆဝႆး (ပိူၵ်ႇၼင်)
29. ၸွႆႈၵေႈတၢင်းပဵၼ်ၸဵပ်းၶိုၼ်ႈၸွမ်းၶေႃႈလုပ်ႇ (ၼိူဝ်ႉၼႂ်းၽၵ်းမၢၵ်ႇမၼ်း)
30. ႁဵတ်းပဵၼ်ယႃၼူတ်ႈ ပူတ်ႇၸဵပ်းၵႅၼ်းၶိုၼ်ႈမူၺ်ႈ (ယွတ်ႈမႂ်)
31. ႁေႉၵင်မူတ်ႉ မႅင်း လႄႈ ၼွၼ်  ၊ ဢဝ်မၢၵ်ႇဢၼ်ၵေႇမၼ်းတမ်ပဵၼ်ၽွင်သေၸေႈၼမ်ႉဝႆႉ႓-႔ ၶိုၼ်ဝၼ်း ယဝ်ႉဢဝ်သိတ်ႇသႂ်ႇတီႈႁိမ်းႁွမ်းတီႈႁဝ်းလူဝ်ၼၼ်ႉႁေႉၵင်ႈလႆႈမူင်ႈမႅင်းလႄႈၼွၼ်
32. မီးသၢၼ်ၵိုတ်းယင်ႉဢဵၼ်ႊသျၢႆႊ Acetylcholinesterase
33. တူၼ်ႈမႆႉလူမ်းၼႆႉမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၵုၼ်ႇၶၢႆလၢႆလၢႆမဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ

ၼမ်ႉမၼ်းၼူတ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်မႂ်မႆႉလူမ်းၼႆတူမ်ႈၼမ်ႉၶိုဝ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်ဢူၼ်သေႁဵတ်းပဵၼ်ၼမ်ႉမၼ်းၼူတ်ႈ ၵေႈတၢင်းပဵၼ်တုၶိတ ၵေႈသဵၼ်ႈဢဵၼ်။

ၽွင်ဢုပ်ႉၸွမ်းၶေႃႉ ပဵၼ်လၢႆးႁဵတ်းယႃႈယႃမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဢဝ်မႂ်မႆႉလူမ်းၼႆႉပဵၼ်တူဝ်တင်ႈတူၼ်ႈသေ မီးပႃးၽွင်မိၼ်ႉ ၊ ဢွႆႈ တဵၼ်းလမ် ၵဝၢၼ် လႄႈဢူပ်းၶျူၺ်း၊ လၢႆးပွင်းယႃႈယႃၷေႃႈတေဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် တေလႆႈၸႅတ်ႈတူၺ်းတၢင်းပဵၼ်တီႈၵူၼ်းဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉသေပွင်းယႃႈယႃၸွမ်းတၢင်းပဵၼ်။

သင်ဝႃႈႁဵတ်းပဵၼ်ယႃတူမ်ႈ ယႃၶိုဝ်ႇၼႆ ဢဝ်ႁႂ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ သင်ဝႃႈတူမ်ႈဢမ်ႇၼမ်ၵေႃႈဢမ်ႇပေႃးတူမ်ႈႁိုင် သင်ဝႃႈတူမ်ႈၼမ်ၵေႃႈတေလႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်ဢိတ်းၼိုင်ႈ  ပေႃးဝႃႈၶိုဝ်ႇၼႆတေလႆႈယူႇၸမ်မေႃႈတူမ်ႈမၼ်းတႃႇသေႇ ။