လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ပၢင်လူင် ထုၵ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်ဝႆ့ လၵ်းၸဵင်တၢင်းသၢင်ႈ

 ပၢင်လူင် ထုၵ်ႇႁႂ်ႈပဵၼ်ဝႆ့ လၵ်းၸဵင်တၢင်းသၢင်ႈ

တႅမ်ႈ- လုင်းၸၢႆးၾႃႈ(ၼမ့်တူႈ) 

တီႈသၢႆပိုၼ်းမိူင်းပၢၼ်မႂ်ႇ မိူင်းၽွမ့်ႁူမ်ႈ လူင်မႅၼ်ႇမႃႇၼႆ့ ပီႊ 1947 ၼီႈ လိူၼ်ထူၼ်ႈ သွင်လႆႈ 12 ဝၼ်းၼႆ့ ပဵၼ်ဝၼ်းလူင် ဢၼ် ထုၵ်ႇလႆႈတၢင်ႇလၵ်းၸဵင် ၼႂ်းသၢႆပိုၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈၶိုၵ့်ၶၢႆးသေပိူၼ်ႈၼၼ့် ဝၼ်းၼိူင်ႈ ယူႇဢိူဝ်ႈ။ ဝၼ်းၼႆ့ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်း ဢွင်ႇသၢၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း မိူင်း မၢၼ်ႊ တင်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႂ်းၸိူဝ့်ၸၢတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်းတီႈတႄးႁူတ်ႈ သၼ်လွၺ်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လႆႈၸႂ်ႁူမ်ႈႁွမ်းဢဝ် လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ၸွမ်းၵၼ်ၼၼ့်ဢိူဝ်ႈ။ လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼႆ့ ပဵၼ်လိၵ်ႈ မၢႆဢၼ်ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ ၵိၼ်ၵႅၼ်ႇတီႈၵၼ် ဢၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶိူဝ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ဢွၼ် ၵၼ်လႆႈၸႂ်ၽွမ့်မိူၼ်ၵၼ်သဵင်ႈသဵင်ႈ တႃႇႁႂ်ႈ ဢွၵ်ႇပဵၼ်မီးမႃးလႆႈ မိူင်းၽွမ့်ႁူမ်ႈလူင်ၼၼ့် ယဝ့်။

 ဝၼ်းဢၼ်ဢွၼ်ၵၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း တီႈလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ လူင် ပၢင်လူင် ၼႆ့ၸမ်း ပဵၼ်ဝၼ်းၼႄလႆႈၵၢင်ၸႂ်ဝႃႈ- တီႈဢၼ် တေပၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ့် တေပၼ်ႁႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊတွၼ်ႊ ထုင့်ပဵင်းၵွၺ်းသေ ဢၼ်ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယိူင်းဢၢၼ်းၶပ်းၶိုင်ဝႆ့ တႃႇဢဝ်လႅၼ်ႊတွၼ်ႊမိူင်းသၼ်လွၺ် တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း ၶဝ် ဝဵၼ့် ၵိုတ်းဝႆ့ၼၼ့် ႁဝ်းဢမ်ႇႁပ့်ၸွမ်းဢဝ်လႆႈ၊ မိူင်းလွၺ် မိူင်းထုင့်ပဵင်း ၵူၼ်းမိူင်းၽွမ့်ႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈၼႆ့ တေဢမ်ႇၽၢတ်ႇဢမ်ႇၽႄသေ ၸႃ့ႁူမ်ႈၶီ လီႁူမ်ႈသိူဝ်း တေႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇၼႆသေ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်တႅပ်းတတ်းမႃးလႆႈ တင်း ၼႅၼ်ႈၼႃၶိူင်ႇၵိုမ်းၼၼ့်ဢိူဝ်ႈ။ ဝၼ်းမိူင်းၽွမ့်ႁူမ်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်း လမ်ႇလွင်ႈ ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ့်ဢိူဝ်ႈ။ လွင်ႈဢွင်ႇပေ့လူင် ဢၼ်လႆႈ တၢင်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်မႃးၼႆ့ မၼ်း ပဵၼ်လၵ်းမၢႆသၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်လူင် ဢၼ်ၼေလႆႈလွင်ႈ ၽူႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၶိူဝ်းမၢၼ်ႊၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း တင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်း မိူင်းတင်းလၢႆၶဝ် လႆႈတၢင်းယုမ်ႇယမ်တမ်းၸႂ် ၼပ့်ထိုဝ်ၼပ့်ယမ် ဢိင်ၵိူဝ်းတေႃႇၵၼ်မႃးၼၼ့်ၵေႃႈ ၸႂ်ႈယဝ့်။

 ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈႁူမ်ႈသဵင်သေ တုၵ်းယွၼ်းမႃးတီႈ ပၢင် တုမ်ႊလူင် ၼေႇသူႇရဵင်ႇ(လုၵ်ႈတႃဝၼ်း) ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 19, လိူၼ်ထူၼ်ႈ 8, ပီႊ 1945-ၼီႈ ၼၼ့်သေယဝ့် လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼႆ့ လႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၶိူဝ်းမၢၼ်ႊၶဝ်မႃး တႃႇဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယူႇ ယဝ့်။ ပီႊ 1946-ၼီႈ ၼႂ်းလိူၼ်ထူၼ်ႈ 12ၼၼ့် ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶိူဝ်း မၢၼ်ႊ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ့် ၸင်ႇၵႂႃႇႁွတ်ႈ ထိုင် ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇသေ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် တင်း ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢႅတ်ႇတလီယဝ့်။ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈ မိူင်းၶဝ်ၼႆ့ ပေႃးဝႃႈ တၵ်းတေလႆႈပၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ႁႂ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊယူႇတေ့ယဝ့် ဢမ်ႇပၼ်ဢမ်ႇလႆႈယဝ့်ၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ပႆႇၶႂ်ႈ ပွၺ်ႇပၼ် လွတ်ႈလႅဝ်းႁႂ်ႈလႅၼ်ႊတွၼ်ႊတႄးႁူတ်ႈသၼ်လွၺ် ဢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇမိူင်းၸိုင်ႈတႆးၸိူဝ်းၼႆ့ၵွၼ်ႇသေ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇယိပ်းၵႅမ်းဝႆ့ယဝ့်။

 မိူဝ်ႈၼႂ်းပီႊ 1945 ၼၼ့် တီႈဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးငၢၼ်း သူင်ႇထိုင် ၽူႈၵႂၢၼ်းပွင်မိူင်းမၢၼ်ႊ တေႃႇမၼ်ႇသမိတ့် ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်းၼၼ့် ဢေႇလႃႇရီႇ ၵေႃ့ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ၵႅမ်ၽွင်း မိူင်း ၵပ်းၵၢႆႇမိူင်းမၢၼ်ႊၼၼ့် လႆႈလၢႆးငၢၼ်း ဝႆ့ဝႃႈ - ပေႃးၽႅဝ်မႃး ၸၼ့်သၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆး တေလႆႈပၼ် လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ႁႂ်ႈမိူင်း မၢၼ်ႊတေ့ယဝ့်ၼႆ ပေႃးႁဝ်းတေ ယူႇၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပၢႆးၵႅတ်ႇၶေ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈပရိတ့်တိသ့်သေတူၺ်းႁၼ်တႄ့ ထုၵ်ႇလႆႈသိုပ်ႇဝႆ့ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၸိူဝ်းၼၼ့် ယူႇတႂ်ႈမိုဝ်း ပရိတ့်တိသ့် ၵႂႃႇထႅင်ႈ တေႃႇမွၵ်ႈ 30-ပီႊ ၸင်ႇတေထုၵ်ႇဢိူဝ်ႈ။ တႃႇတေသိုပ်ႇ ပႂ်ႉပႃးဝႆ့ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၼႆ့ ပရိတ့်တိသ့်ၶဝ် ထုၵ်ႇလီ လႆႈႁႂ်ႈပဵၼ်ယူႇတေ့ယဝ့်ၼႆသေ တၢင်ႇလၢႆးငၢၼ်းဝႆ့ၼင်ႇၼႆယဝ့်။

 ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈၽွင်းမူႇၸုမ်း ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶိူဝ်းမၢၼ်ႊဢၼ် ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၵႂႃႇၽႅဝ်ယူႇတီႈ လၼ်ႇတၼ်ႇ မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ၼၼ့်ၼႆ ပရိတ့်တိသ့်လႄႈ တင်းၸုမ်းၸိူဝ်း ပဵၼ်ၸႂ် ၾၢႆႇပရိတ့် တိသ့်ၶဝ်ၼႆ့ ၸင်ႇလုၵ့်တၢင်းၽၢႆႇၼွင်ႈၽၢႆႇလင်သေ ႁဵတ်းလွင်ႈ ၶပ်းသၢင်ႈၶိုင်ပွင် တႃႇၸႅၵ်ႇၽႄလိူတ်ႈ၊ မိူင်းမၢၼ်ႊထုင့်ပဵင်းလႄႈ ႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်မႃးယဝ့်။ ၵူၼ်းၽီမိုဝ်း ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼႆ့ ၸင်ႇၶဝ်ႈ ၸူး တိုတ့်ၸၼ်ဢဝ် ၸုမ်းၸိူဝ်းၸဝ်ႈၾႃ့ မၢင်ႊၸိူဝ်း ဢၼ်ဢူၼ်ႈ ၵွမ်းငၢႆႈၼၼ့်သေ ၽႄလိူတ်ႈမႃးယဝ့်။ ၸဝ်ႈၾႃ့မၢင်ႊၸိူဝ်း ဢၼ် ယုမ်ႇငၢႆႈ မႅၼ်ႈတေႃႇၵႂၢမ်းၵူၼ်း ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ယဝ့်ၼၼ့် ၸင်ႇ တွၺ်ႇလိၵ်ႈသၢႆ ႁၢဝ်းလူမ်းဢၼ်ၼိူင်ႈ သူင်ႇႁႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ၸွမ်ၽွင်း လူင် ပရိတ့်တိသ့်ၶဝ် ဢၼ်ပဵၼ် ဢႅတ်ႇတလီႇၼၼ့်ၵႂႃႇဝႃႈ - “ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်ႁွတ်ႈထိုင်ယူႇၸင်ႇၼႆ့ၼႆ့ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၸိူဝ်းၸဝ်ႈၾႃ့မိူင်းတႆး။ သင်ဝႃႈ တေမီးလွင်ႈတၢင်း တႃႇဢုပ်ႇၵုမ်လွင်ႈလိူၺ်ႈလႅၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၼႆ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၸိူဝ်းႁဝ်းၸဝ်ႈၾႃ့ၶဝ် ၶေႃၶေႃသေ ဢုပ်ႇၵုမ်ဢိူဝ်ႈ” ၼႆယဝ့်။ 

 ၽိူဝ်ႇၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢႅတ်ႇတလီႇ ႁပ့်လႆႈလိၵ်ႈသၢႆႁၢဝ်း လူမ်းၼႆ့ယဝ့်ၼႆၵေႃႈ မၼ်းၸင်ႇဢဝ်ၼေ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း သေ တင်းယုမ့်ယႆႈသေယဝ့် လၢတ်ႈဝႃႈ - “ပဵၼ်ႁိုဝ်လႃႇဢွင်ႇ သၢၼ်း” ၼႆယဝ့်။ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢၼ်လႆႈ ႁူႉဝႆ့သၢႆငၢႆ ငဝ်းလၢႆးမၼ်း ၸဵမ်ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆယဝ့်ၼၼ့်တႄ့ ဢမ်ႇပႆႇပၼ်ၶေႃႈ တွပ်ႇ လၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆးသင်သေ ယူႇတဵတ်ႇယဵၼ်ဝႆ့ၵွၺ်းယဝ့်။

 မိူဝ်ႈၽွင်းၼင်ႇၼၼ် ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၾႃ့ၸိူဝ်းဢူၼ်ႈၵွမ်း ငၢႆႈၶဝ် ပၼ်လိၵ်ႈသၢႆႁၢဝ်းၵႂႃႇယဝ့်သေ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိူင်ႈၼၼ့် ဢဝ် တၢင်းၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းၽသပလ ဢၼ်မီး ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၶဝ်ၼၼ့်သေ ၸင်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ပွၺ်းၼႄဢဵၼ် ႁႅင်းလူင်၊ ပွၺ်းပၢင်တုမ်ႊလူင်ၵူၼ်းမိူင်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး(တွင်ႇၵျီး) ယူႇယဝ့်။ လုၵ့်တီႈ ပၢင်ၵုမ်လူင်ၼႆ့သေ ဢဝ်ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၵူၼ်း မိူင်းသေယဝ့် တွၺ်ႇသၢႆလိၵ်ႈႁၢဝ်းလူမ်းသူင်ႇႁႂ်ႈထိုင် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢႅတ်ႇတလီ ယူႇယဝ့်။ တီႈၼႂ်း လိၵ်ႈသၢႆႁၢဝ်းၼၼ့် သမ့်တႅမ်ႈၼႄ ဝႆ့ဝႃႈ-“လႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၶဝ်ၼႆ့ ၶႂ်ႈလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်း ၶေႃၸွမ်း ၸိူဝ်းမၢၼ်ႊ ၶဝ်ဢိူဝ်ႈ။ ႁဝ်းၵမ့်ထႅမ်တေႃႇ ၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈ ၶႂ်ႈပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၶဝ် ၼၵ်းၼၵ်းၸူမ်ၸူမ်ယူႇဢိူဝ်ႈ” ၼႆယဝ့်။ ၸွမ် ၽွင်းလူင် ဢႅတ်ႇတလီၵေႃႈ ယွၼ့်ၵွပ်ႈလိၵ်ႈသၢႆႁၢဝ်း သွင်ၽိုၼ်သေယဝ့် ဢဝ်မိုင်လူင်ၵႂႃႇပႅတ်ႈယူႇယဝ့်။ 

 ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၵေႃႈ တၢင်ႇၼေ ဝႃႈ- “လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ဢမ်ႇပႃးလႅၼ်ႊ တွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၼႆ့ ၼေ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွတ်ႈ လႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇလီတႃႇမိူင်း မၢၼ်ႊသႄႈ” ၼႆသေ တုၵ်းယွၼ်းတႃႇႁႂ်ႈပၼ် လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊမိူင်းလွၺ် ႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းမိူင်းမၢၼ်ႊယူႇယဝ့်။ လူင်ပွင်ႊ ၸိုင်ႈပရိတ့်တိသ့်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယွၼ်ႇယွမ်းပၼ် တင်းငၢႆႈငႅမ်ႈသႄႈ၊ ဢဝ်တင်းလၢႆးလႅတ်းသေ ၶိုၼ်းဝႃႈမႃး လွင်ႈထုၵ်ႇလႆႈမီး (ႁႂ်ႈထၢမ် တူၺ်း) ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႄးႁူတ်ႈသၼ်လွၺ် ၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ ၼႆယူႇယဝ့်။ 

 ယွၼ့်ၼႆသေ တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆဢွင်ႇသၢၼ်း-ဢႅတ်ႇတ လီႇ ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်မႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 29, လိူၼ်ထူၼ်ႈ-1,ပီႊ1947-ၼီႈၼၼ့် ၸင်ႇလႆႈသႂ်ႇပႃးၶေႃႈတႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸိူဝ့် ၼင်ႇဝႃႈ- သင်လႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၶဝ် လႆႈၸႂ်ၽွမ့်ၸွမ်း တႃႇႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းတင်းမိူင်းငဝ်ႈလူင်ယူႇၼႆ တႃႇႁႂ်ႈပၼ်လွတ်ႈ လႅဝ်းသဝ်းၶေႃ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ် ႁူမ်ႈပႃးတင်း မိူင်းလူင် ထုင့်ပဵင်းၸွမ်ၵၼ်။ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈတႅပ်းတတ်းတီႈပၢင်တုမ်ႊလူင် ဢၼ်ပႃးလႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၶဝ် တင်းလွင်ႈၶေႃႈဢွၵ်ႇ လၢတ်ႈမွၵ်ႇၼေ ၸိူဝ်းၵူၼ်းလႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၶဝ်ၸိူဝ်း ၼၼ့်သေ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ တင်းပရိတ့်တိသ့်ၶဝ်ၼႆ့ တေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ၼင်ႇႁႂ်ႈထုၵ်ႇငၢမ်ႇၽဵင်ႇလႅပ်ႈ တင်း ၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်ၵႂႃႇယူႇၼႆ လႆႈသႂ်ႇပႃးၶေႃႈမၢႆၸိူဝ်းၼႆ့သေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ၵၼ်ဝႆ့ယဝ့်။ 

 1947-ၼီႈ လိူၼ်ထူၼ်ႈသွင် လႆႈ 2 ဝၼ်း ၸွမ်သိုၵ်း ဢွင်ႇသၢၼ်း ၶိုၼ်းပွၵ်ႈၽႅဝ်မိူင်းမၢၼ်ႊ။ ပေႃးႁူႉဝႃႈၶိုၼ်းၽႅဝ် မိူင်း မၢၼ်ႊယဝ့်ၼႆၵေႃႈ မၼ်းၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း တႃႇႁႂ်ႈၸိူဝ်းၸေႊမိူင်း လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ လႆႈလွင်ႈ ဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ့် ပဵင်းၵၼ်ၼၼ့်မႃးယူႇယဝ့်။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ့်ၵွၺ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇ မူႇၸုမ်းဢၼ်မိသ့်တႂ်ႇပွလ်ႇတွမ်ႇလီ ၵမ့်ၶုၼ်ၽွင်းလူင်မၢႆ သွင် တီႈၸုမ်းဢူၺ်းလီပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈလႆႈယုမ်ႇယမ် တမ်းၸႂ်ၼႂ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ပရိတ့်တိသ့်ၶဝ်ၼၼ့်ၼႆၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် လွင်ႈၶပ့်မၢႆၸႅၵ်ႇၽႄၸေႊမိူင်း တင်းမိူင်းမၢၼ်ႊ တေဢွင်ႇလႆႈ ၼၼ့် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၶပ်းၶိုင်မႃး ၼင်ႇၵႃႊပဵၼ်လႆႈဝႆ့ယူႇ ယဝ့်။

 ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇၵႂႃႇႁွတ်ႈတီႈလၼ်ႇတၼ်ႇ(ၽီးလၢတ်ႈ) ၸိုင်ႈ မိူင်း ဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၼၼ့် ၼႂ်းပီႊ1946-ၼီႈ၊ လိူၼ်ထူၼ်ႈၼိူင်ႈ ၼၼ့် ၸင်ႇႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်တုမ်ႊလူင် ၽသပလ တီႈႁၢၼ့်ၵၢင်ၵုင်း ၽြႃးလူင်သူၺ်ႇတီ့ၵုင်ႇ ဝဵင်းယၼ်ႇၵုင်ႇသေယဝ့် ၸင်ႇတႅပ်းတတ်း မႃး တႃႇႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်းတင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်သၢၼ်မိုဝ်း ၵၼ်သေ ၶတ်းၸႂ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈၵႂႃႇ တႃႇဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်မၢၼ်ႊ၊ ယဝ့်သမ့် ဢွၼ်ၵၼ် ႁူမ်ႈႁွမ်းတႄႇတင်ႈမိူင်းၽွမ့်ႁူမ်ႈ ၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇၼႆယဝ့်။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၼၼ့်သေယဝ့် တီႈၼႂ်းလိူၼ်ထူၼ်ႈၼိူင်ႈ ပီႊ1946-ၼီႈၼၼ့် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၾၢႆႇပၢႆး မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ် တၶိၼ်ႇၼူႉ၊ ဢူးပၸၢၼ်း၊ မၢၼ်းပႃ့ ၶႅင်ႇ၊ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ့ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်တုမ်ႊလူင် ၸဝ်ႈၾႃ့ၶဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈတီႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ပွင်ႇလႅင်း သေ ယဝ့် ႁဵတ်းသၢင်ႈလွင်ႈပၢႆးႁူၺ်းယဝ့်။ တႄႇဢဝ်ၼႂ်းလိူၼ်ထူၼ်ႈ11, ပီႊ 1946-ၼီႈသေ တူဝ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း လႄႇႁွတ်ႈၸူးထိုင်လႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၶဝ်သေယဝ့် ႁဵတ်း သၢင်ႈလွင်ႈပၢႆးႁူၺ်းသူၼ်းတုမ်ႊမႃးယဝ့်။ တီႈပၢင်တုမ်ႊလူင် ၵူၼ်း မိူင်းႁၢဝ်းသၼ်လွၺ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ-25,လိူၼ်ထူၼ်ႈ-12,ပီႊ1946-ၼီႈၼၼ့် ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ဢုပ်ႇလၢတ်ႈၸႅင်ႈတၢင်းမႃးဝႃႈ-“ၵူၼ်းမိူင်းၼိူဝ့်လိူတ်ႈၶိူဝ်းလဵဝ်တေလႆႈၸမ်ၸႂ်ၵၼ်ဢိူဝ်ႈ”ၼႆယဝ့်။

 တႄႇဢဝ်ဝၼ်းတီႈၸဵတ်း လိူၼ်ထူၼ်ႈသွင် ပီႊ1947-ၼီႈသေ တင်ႈႁဵတ်းပၢင်တုမ်ႊလူင်ပၢင်လူင် တီႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ပွင်ႇ လႅင်းမႃးယူႇယဝ့်။ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸုမ်းၾၢႆႇ ၽ.သ.ပ.လ ဢၼ် လုၵ့်တီႈမိူင်းမၢၼ်ႊထုင့်ပဵင်းသေ မႃးၼၼ့်ၸမ်း ပဵၼ်ၸွမ်သိုၵ်း ဢွင်ႇသၢၼ်း၊ ဢူးတိၼ်ႇထုတ့်၊ ပူဝ်ႇၶိၼ်ႇမွင်ႇၵလေး ၶဝ်သေယဝ့်၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၽၢႆႇပႃႈ ၸေႊမိူင်းမိူင်းတႆးသမ့်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃ့ယွင်ႈ ႁူၺ်ႇ ၸဝ်ႈၶမ်းသိူၵ်ႈ တင်း ၸဝ်ႈၾႃ့မိူင်းပွၼ် ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ယဝ့်။ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၽၢႆႇ ၸေႊတွၼ်ႊၶၢင်သမ့် သမႃးတူႇဝႃႇသိၼ်ႇ ဝႃးၼွင်ႇ၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၽၢႆႇပႃႈလႅၼ်ႊလိၼ်ၶျၢင်းသမ့် ဝၢၼ်းၵူဝ်ႇ ႁွလ်း၊ ယဝ့်သမ့် ၽူႈတၢင်တူဝ် ၽၢႆႇၵူၼ်းမိူင်း ၽူႈတၢင်တူဝ်ၽၢႆႇ သိုၵ်းႁၢၼ်ၶဝ်၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်လႄႈ ၽူႈတၢင်းတူဝ်ၽၢႆႇၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၶဝ်၊ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၽၢႆႇတိူၵ်ႈလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ့ ၽူႈတၢင် တူဝ်ၽၢႆႇၸုမ်းၾၢႆႇသူဝ်ႇသျႅလ်ႇလိသ့်ၶဝ်လႂ်၊ ဢူးလႃ့ၽေႇ သထုင်ႇ၊ သေႃးသၢၼ်ႇၵေး တင်းဢူးၶျိတ့်တီး ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ့ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼၼ့်ယဝ့်။ ၽၢႆႇပႃႈလူင်ပွင်ႊ ၸိုင်ႈ ပရိတ့်တိသ့်ၼႆၵေႃႈ ၵႅမ်ၶုၼ်ၽွင်းလူင် ပွလ်ႇတွမ်ႇလေႇ၊ မိသ့်တႂ်ႇသတီႇဝိၼ်ႇသၼ် ၶုၼ်လူင်ၾၢႆႇလႅၼ်ႊတွၼ်ႊၶွပ်ႇလိၼ် မိူင်းမိူင်းမၢၼ်ႊ တင်းၽူႈမီးတႃႊၶုၼ်ၸိူဝ်းယႂ်ႇၸိူဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆ ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈမႃးယူႇယဝ့်။ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸိူဝ်းၽၢႆႇ ၸေႊတွၼ်ႊ ၼႃႇၵၶဝ်တႄ့ ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးလႆႈသႄႈ။

 တီႈပၢင်တုမ်ႊလူင်ပၢင်လူင် ဢၼ်တႄႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်မႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈၸဵတ်း လိူၼ်ထူၼ်ႈသွင်ၼၼ့် လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ဢုပ်ႇ ၵုမ်ငူပ့်ငီ့ၵၼ် ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလီငၢမ်း တေႃႇလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ဝႃႈ- ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇတီႈ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊ ႁၢဝ်းသၼ် လွၺ်ၶဝ်ၼႆ့ ပေႃးဝႃႈတေႁူမ်ႈႁွမ်းႁဵတ်းသၢင်ႈ တင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႊ ၵႂႃႇၼႆ တေၸဵဝ်းလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မႃးႁမ့်တိူဝ်းၶၼ်ဝႆး ယူႇ။ လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈၽွၼ်းပၢင်ႈ ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႊၶဝ်တေ လႆႈၼၼ့် တေႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၵိုၵ်း မိူင်းၶဝ်တင်းလၢႆ မိူၼ်ၼင်ႇ တႆး၊ ၶျၢင်း၊ ၶၢင်၊ ယၢင်း ၸိူဝ်းၼႆ့ၵေႃႈ တေလႆႈႁႂ်ႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလႆႈ ၼင်ႇၵၼ်ယူႇ ၼႆယဝ့်။

 ၵူၺ်းၵႃႊ ယွၼ့်ၵွပ်ႈၽီမိုဝ်းလူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်၊ လွင်ႈဢၼ်သၢတ်ႈသႄႈ ၶဝ်ႈၸိမ်ၸွမ်ႇမႃးဝႆ့ၼၼ့်သေယဝ့် တေႃႇပေႃးထိုင် ဝၼ်းတီႈ-10, လိူၼ်ထူၼ်ႈသွင်ၼႆၵေႃႈ ပႆႇလႆႈ လွင်ႈယဝ့်တူဝ်ႈၶၢတ်ႇလီၵွၼ်ႇသႄႈ။ ဝၼ်းတီႈ-11, လိူၼ်ထူၼ်ႈ သွင်ၼၼ့်ၼႆ ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်တုၵ်းယွၼ်း လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇၶႂ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃ့မၢင်ႊၸိူဝ်းၼၼ့် လႆႈလုၵ်ႈတီႈ ပွလ်ႇတွမ်ႇလေႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းလူင်မိူင်းဢုပ့်ပွင်ၼၼ့် ၽႅဝ်မႃးတီႈ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇ သၢၼ်းယဝ့်။

 ဝၼ်းၼၼ့်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ့် ၸွမ်သိုၵ်း ဢွင်ႇသၢၼ်းၼႆ့ တင်းၸႂ်လမ်ပႃးဢီးလူသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းဝႆ့ဝၢၼ်း ၸႂ်မၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ် တင်း မိူင်းမၢၼ်ႊလူင်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁူမ်ႈႁွမ်း ၽွမ့်ၽွမ့်ၽဵင်ႇၽဵင်ႇၵႂႃႇၼၼ့် သေဝႃႈ “ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ်ၸိူဝ်းသူၼႆ့ လွတ်ႈ လႅဝ်းၸွမ်းၵၼ် တင်းမၢၼ်ႊဢိူဝ်ႈ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ပဵၼ်ၶႃႈတႂ်ႈၽႂ်။ ၶႃႈမၢၼ်ႊၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ပဵၼ်သႄႈ” ၼႆသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းမႃး ၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈယူႇယဝ့်။

 ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ် ဢၼ်ၸိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၼပ့်ထိုဝ်ဝႆ့လီ ယုမ်ႇယမ်ဝႆ့ ၵႃႊၶၼ်တေႃႇ ၵၢင်ၸႂ်ၽႂ်ႇ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၼၼ့် ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်လႆႈၸႂ်ၽွမ့်ၸွမ်း တႃႇ ဢဝ်လႅၼ်ႊတွၼ်ႊႁၢဝ်းသၼ်လွၺ် ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် တင်းမိူင်းမၢၼ်ႊမႃး ယူႇယဝ့်။ တီႈပွၺ်းတိုၵ်းလူင်တႃႇလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ဢၼ်ဢဝ် ငဝ်ႈပိုၼ့်လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ပီႊ 1947-ၼီႈ လိူၼ်ထူၼ်ႈသွင် ၼႆ့သေဝႃႈၸမ်း ၽူႈတၢင်တူဝ်မိူင်းၽွမ့်ႁူမ်ႈ 21-တူၼ်ၶဝ်ၼႆ့ ဢွၼ် ၵၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းမႃးတီႈ ၽၢႆႇၼႃႈမိသ့်တႂ်ႇပွလ်ႇတွမ်ႇလေႇ ဢၼ် ပဵၼ်ၵႅမ်ၽွင်းလူင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢူၺ်းလီပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ့် တင်း ၽူႈ တၢင်တူဝ် ပရိတ့်တိသ့်ၶဝ်ၼၼ့်မႃးယဝ့်။ ဝၼ်းတီႈ12, လိူၼ် ထူၼ်ႈသွင် ပီႊ 1947-ၼီႈ, ဢၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်း ႁဝ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ့်ပဵၼ်သေ ႁူမ်ႈႁွမ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်း တီႈ လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼႆ့ၸမ်း တီႈ ၼႂ်းသၢႆ ပိုၼ်းမိူင်းပၢၼ်မႂ်ႇၼႆ့ လႆႈပဵၼ်မႃး “ဝၼ်းမိူင်းၽွမ့်ႁူမ်ႈ” ဢၼ်ၶဝ်ႈ ပဵၼ် မၢႆတမ်းၾူးပိုၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလႆႈ တၢင်ႇလၵ်းၸဵင်ဝႆ့ၼၼ့် ယဝ့်ဢိူဝ်ႈ။ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်မီးႁိၵ်ႈဢူငဝ်းၵုၼ်းမုၼ်သၢႆပိုၼ်းမိူင်း သေ ၸုၵ်းၸင်ႈဝႆ့ယူႇၼၼ့်ဢိူဝ်ႈ။

 ပၢင်တုမ်ႊလူင်ပၢင်လူင်ၼႆ့ ပဵၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးတီႈ တႂ်ႈၼႃႈတႂ်ႈတႃ ၽူႈတၢင်တူဝ် ပရိတ့်တိသ့်ၶဝ် တင်းထၢင်ႇၸႅင်ႈလီ ငၢမ်းၼၼ့်မႃးဢိူဝ်ႈ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉယုၵ့်မိုဝ်းငွၵ်းႁူဝ်မႃး ၼၼ့်သႄႈၼႆၵေႃႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ပရိတ့်တိသ့်ၶဝ် လႆႈႁၼ်လႆႈထူပ်း တေ့ၼၼ့်ယဝ့်။ ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း တင်းၸဝ်ႈၾႃ့ၶဝ် ႁူမ်ႈ ပႃးၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်းၶဝ်တင်းလၢႆၼႆ့ ဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ့်ပဵၼ် ၵၼ်လီငၢမ်းသေ ၸုၵ်းၸင်ႈမၼ်ႈမၼ်ႈ တင်းႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ဢိူဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ ပဵၼ်ဢၼ်ၸႅင်ႈၼႄလႆႈလၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈသေႇမၼ်း ဢိူဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ဝၼ်းၶဝ်ႈၾူးပိူၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလႆႈတၢင်ႇလၵ်းၸဵင် ဢၼ်ပဵၼ်ဝၼ်းၶဝ်ႈပိုၼ်းပဵၼ်တေ့ၼၼ့် ဝၼ်းၼိူင်ႈယဝ့်။ ၵွပ်ႈၼႆ ဝၼ်းမိူင်းၽွမ့်ႁူမ်ႈၼႆ့ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ထုၵ်ႇတၢင်ႇဝႆ့လၵ်းၸဵင် ဢိူဝ်ႈ။ ပဵၼ်ဝၼ်းလၢၵ်ႇဝၼ်းၶိုၵ့် ဢၼ်လႆႈမီးလွင်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းမိူင်း တင်းလၢႆ ဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ့်ပဵၼ်ၵၼ်မႃးတေ့တေ့ၼၼ့်ဢိူဝ်ႈ။ တႃႇႁႂ်ႈ မိူင်းၽွမ့်ႁူမ်ႈလူင် တင်ႈသဝ်းယူႇမၼ်ႈၵႂႃႇလႆၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ့် ၵူၼ်း မိူင်းႁဝ်း ၶဝ်တင်းလၢႆၼႆ့ ထုၵ်ႇလႆႈပႂ်ႉပႃး လွမ်လူႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ထၢတ်ႈၸႂ်ပၢင်လူင် ဢၼ်ထုၵ်ႇလႆႈတၢင်ႇပဵၼ်လၵ်းၸဵင်လူင်ၼႆ့ၵႂႃႇ တင်းၼပ့်ၼပ့်ယမ်ယမ်ယူႇဢိူဝ်ႈ။ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ၼႂ်းၸႂ် ၼႂ်းၶေႃး ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတင်းလၢႆၶဝ်လူး ပဵၼ်ဝႆ့ၸိူင့်ႁိုဝ် တေဝႃႈ ၸိူင့်ႁိုဝ်…

21:54,(ၽတ်း),29032012,(ၽ.ၽ-သ.ၼ-8) ။