ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းမၢဝ်း ထူၼ်ႈတဵမ် 700 ပီႊ

 ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းမၢဝ်း ထူၼ်ႈတဵမ် 700 ပီႊ

 ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်ၼႆၵေႃႈ မီးၸဝ်ႈၾႃ့ လႄႈ ၽူႈႁတ်းငၢၼ် တင်းၼမ် ၸိူဝ်းၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးၼၼ့်ယူႇယဝ့်။ ပေႃးတေတူၺ်းၼႂ်းပိုၼ်း မၢၼ်ႊတႄ့ မီးဝႆ့ ၸဝ်ႈၾႃ့ဢၼေႃႇရထႃႇ၊ ၸဝ်ႈၾႃ့ပယိၼ့်ၼွင်ႇ၊ ၸဝ်ႈၾႃ့ဢလွင်းၽယႃး ၶဝ် ၸိူဝ်းၸဵမ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ့်ငဝ်ႈၶဝ် ယင်းႁူ့ၸၵ်းၼၼ့်။ ၼႂ်းပိုၼ်းမွၼ်းၼႆၵေႃႈ မီး ၸဝ်ႈၾႃ့ရႃႇၸႃႇထိရၢၸ်ႈၶဝ်။ မိူၼ်ၼင်ႇၼႆ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးၵေႃႈ ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ၵတ့်ၶႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ မီးဝႆ့မိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်ယီႊၵႂၢႆးၶမ်း၊ သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃ့၊ သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့၊ သၢမ်လူင်ၾႃ့၊ သိူဝ်ဢုမ်ႈၾႃ့မင်းၵႄး၊ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ့ယဝ့်။

 ၼႂ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ်တႆးၸိူဝ်းၼႆ့ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ႁိုဝ် သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃ့ မိူင်းမိတ်ႈၼႆ့ ၵတ့်ၶႅၼ်ႇ ၾၢႆႇၸတ်းပွင်ႊမၢၼ်ႈမိူင်းသေ ၸဝ်ႈလူင်ၵေႃ့တေၶႆႊၼေဝူင်ႈၼႆ့တႄ့ ၵတ့်ၶႅၼ်ႇၾၢႆႇၸတ်းပွင်ႊမၢၼ်ႈမိူင်း သေဢမ်ႇၵႃး ၾၢႆႇတိုၵ်းတေႃးၽၼ်းသိုၵ်းၼႆၵေႃႈ ၶႅၼ်ႇတွၼ်းတေ့ၼႃႇၼၼ့်ယဝ့်။ သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ၼႆ့ ပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်ၵေႃ့ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ႊသေပိူၼ်ႈ ဝၢႆးသေပၢၼ်ၼွင်သႄၼၼ့်။ သမ့်ပဵၼ် ၸဝ်ႈလူင်ၵေႃ့ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ်မိူင်းမၢဝ်း ႁႂ်ႈယႂ်ႇၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈ။ လႅၼ်ႊလိၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၼႆ့ ပေႃးတေဢဝ်လႅၼ်ႊလိၼ်ၸင်ႇၼႆ့ တႅၵ်ႈၼေၸိုင် ပႃးၸိုင်ႈတႆး၊ ၸေႊမိူင်းၶၢင်၊ ၸေႊတိူင်းၸေႊၵႅင်း၊ ၸေႊတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ၊ ၸေႊမိူင်းဢႃႇသၢမ်ႇ၊ မၼီႇပုရ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်း၊ ဢိူင်ႇတႂ်ႈၶူင်း လႄႈ ထုင့်ၼမ့်မႄႈၶွင် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ၶဝ်ၼႆယဝ့်။

 ပေႃးတေဢဝ် ၽိုၼ်ပိုၼ်းတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈတႄ့ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ၼႆ့ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ လၵ်းၼီႈပီႊတႆး ႁုင့်မဝ့်(တေမႅၼ်ႈ ပ.ၶ 1291) တီႈႁူၺ်ႈၼၢင်းဢီႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းသႃႇ ၸေႊဝဵင်းၼမ့်ၶမ်း။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆ့ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃးၵေႃ့လဵဝ်လႅဝ်း။ မီးပီႈၼွင့်ၾႃ​ၽႄသၢမ်ၵေႃ့ ႁူမ်ႈၵၼ်။ ပေႃႈမႄႈမၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ၽၢင်ၶမ်းမႅဝ့်ပုင်ႇ ဝဵင်းဝၢႆမိူင်းမၢဝ်း လႄႈ ၼၢင်းဢီႇၶမ်းလႅင်ဢွၼ်ႇၶဝ်။ ၶဝ်သၢမ်ပီႈၼွင့်ၼႆ့ ဢမ်ႇလႆႈယႂ်ႇမႃး ၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃ။ ၵွပ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၽၢင်ၶမ်းမႅဝ့်ပုင်ႇ ထၢင်ႇပိူင်ႈလႄႈ ၼၢင်းဢီႇၶမ်းလႅင်ဢွၼ်ႇ ၾၵ်းတွင့်ၶဝ်သၢမ်ပီႈၼွင့်သေ လႆႈလူင်းႁၢင်ႈလူင်းႁေႃမႃးယဝ့် လႆႈမႃးၵိူတ်ႇၶဝ်ပီႈၼွင့် တီႈႁူၺ်ႈႁိမ်းဝဵင်းသႃႇၼၼ့်ယဝ့်။ ၸိုဝ်ႈၶဝ် သၢမ်ပီႈၼွင့် ၼႆ့ၸမ်း

ၶုၼ်ဢၢႆႈငမ်းမိူင်း (ပိုၼ်းမၢင်ႊၽိုၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ သဵင်ႈၸဵမ်လဵၵ့်၊ မၢင်ႊၽိုၼ်သမ့်ဝႃႈ ၼုင်ႈၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်းၵႂႃႇၼႆ)

2)   ၶုၼ်ယီႊၶၢင်ၶမ်း (ၵေႃ့တေပဵၼ်မႃး သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့)

ၶုၼ်သၢမ်ၵွၼ်းငိုၼ်း (ဝၢႆးမႃး လိုဝ်းလင်ႊတင်း ၸိုဝ်ႈသၢမ်လူင်ၾႃ့ သေ ၵတ့်ၶႅၼ်ႇၾၢႆႇသိုၵ်းသိူဝ်ယဝ့် ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃ့မိူင်းၵွင်ႊ)

 တီႈၶဝ်သီႇပီႈၼွင့်ၼႆ့ မီးထႅင်ႈ ပီႈၼၢင်းသီႇၵေႃ့ ႁူမ်ႈဢူႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈမႄႈၼၼ့်ၵွၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ၽၢင်ၶမ်းမႅဝ့်ပုင်ႇ ၼၼ့်တႄ့ ၶဝ်မႄႈလုၵ်ႈ တူၵ်းယၢၵ်ႈတူၵ်းၽၢၼ်တေ့ယဝ့်။ ဝၢႆးၸဝ်ႈၶုၼ်ၽၢင်ၶမ်းမႅဝ့်ပုင်ႇ ၼွၼ်းၽႄးယဝ့်ၵေႃႈ ပီႈၼၢင်းၶဝ် ၵေႃ့ထူၼ်ႈသွင် ၼၢင်းဢီႇၶမ်းလႅင် သိုပ်ႇပုတ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၢင်းဢီႇၶမ်းလႅင်ၼၼ့်တႄ့ လုမ်းလႃးၶဝ်ပီႈၼွင့် လႆႈလီလႆႈပဵၼ်တေ့ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ မိူဝ်ႈၼၢင်းဢီႇၶမ်းလႅင် ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇၼၼ့်တႄ့ ၶုၼ်ယီႊၶၢင်ၶမ်း ဢမ်ႇလႆႈပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃငၢႆႈငၢႆႈ။ ၵွပ်ႈၶုၼ်တၢႆႈပေႃႇ ဝဵင်းၼၼ်ႈ မႃးပႂ့်ပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ၼၢင်းဢီႇၶမ်းလႅင်လႄႈ ၶုၼ်ယီႊၶၢင်ၶမ်း တင်း ၶုၼ်သၢမ်ၵွၼ်းငိုၼ်း ၶႃလႆႈတိုၵ်းၵၼ်တင်း ၶုၼ်တၢႆႈပေႃႇ ပေ့ယဝ့်ၸင်ႇ လႆႈပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃမိူင်းမၢဝ်း မိူဝ်ႈလၵ်းၼီႈပီႊတႆး ၵတ်းႁၢဝ့် (ပ.ၶ 1311)။ ယဝ့်ၵေႃႈ ႁပ့်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ ၼႆယဝ့်။

 ဝၢႆးသေ ပုတ်ႈႁၢင်ႈပုတ်ႈႁေႃယဝ့်ၵေႃႈ ႁွင့်ၵုမ်ဢဝ်မိူင်းပီႈမိူင်းၼွင့် ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းမိတ်ႈၸုၼ်းၵူဝ်း၊ မိူင်းယဵၼ်မိူင်းၼၼ်ႈ၊ သႅၼ်ၸေႊၶဝ်။ ပေႃးဢမ်ႇမႃးၵေႃႈ ၶီႇႁူဝ်သိုၵ်းၵႂႃႇတိုၵ်းၽၼ်းဢဝ်သေ တႄႇၶႂၢၵ်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းမၢဝ်းယူႇယဝ့်။ မိူဝ်ႈ ပ.ၶ 1313 ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ တႄႇတင်ႈဝဵင်းလူင်ၸေႊလၢၼ့် ႁိမ်းၾၢင်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်းၼမ့်မၢဝ်းၼၼ့်။ မၼ်းၸဝ်ႈယူႇတီႈၸေႊလၢၼ့်တင်းႁိုင်သေ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၸမ်ၼွၼ်းၽႄးၼၼ့်တႄ့ ၶၢႆ့ၵႂႃႇတင်ႈထႅင်ႈဝဵင်းတႃႈသူပ်းဢူ တီႈပၢင်ႇပုင်ႇ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼမ့်မၢဝ်းၼၼ့်ၵွၼ်ႇ။

 ပေႃးတေႁုပ်ႈတူၺ်းဢဝ် ပိုၼ်းတႆးလၢႆလၢႆၽိုၼ်ၼၼ့်တႄ့ လွင်ႈဝႃႈ မိူင်းမၢဝ်းလူင် ဢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ တင်ႈမႃးၼၼ့် ပႃး ၵိုင်မႃ့၊ မိူင်းတိင်၊ မိူၼ်းၶွၼ်၊ ပဝ်းသၢၼ်ႊ၊ မိူင်းသႄ၊ သႅၼ်ၸေႊ (သႅၼ်ဝီ လႄႈ ဢုမ်းပွင်ႇ)၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ မၢၼ်ႈမူဝ်ႇ၊ မိူင်းၵွင်ႊ၊ မိူင်းယၢင်း၊ ၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ မၼီ့ပုရ်ႇ၊ ဢႃသၢမ်ႇ၊ ၸေႊၵႅင်း၊ ပၢင်ယႃႈ၊ ယွင်ႈႁူၺ်ႇ၊ မိူင်းၼၢႆး ဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ တႄ့ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈထဵင်ၵၼ်သေဢိတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပိုၼ်းမၢင်ႊၽိုၼ်တႄ့ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸဵင်းတုင်၊ ၸဵင်းႁုင်ႈ (သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး)၊ ၸဵင်းႁၢႆး၊ ၸဵင်းသႅၼ်၊ ၸဵင်းမႂ်ႇ၊ လမ်းပုၼ်း ၶဝ်ၵေႃႈ ယင်းလႆႈၵွမ်း ၼွမ်းၸူး ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ၼႆယဝ့်။ ပိုၼ်းရၶႅင်ႇၶဝ် ၽိုၼ်ၼိူင်ႈ ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်ၵဝ်ႈသႅၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းမၢဝ်းလူင် သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ (ကိုးသိန်းသခင် မောမင်းကြီး သိုခင်ဘွား) မႃးတိုၵ်းဢဝ် ဝဵင်းႁေႃၶမ်း မျႂၵ့်ဢူးၼႆယဝ့်။ ၼႂ်းပပ့်ၽိုၼ်ပိုၼ်းတႆးၵဝ်ႇ ဢၼ်ၼဵလ်းဢီးလီးယသ့် ၶဝ် ယၢမ်ႈလူမႃးၼၼ့်တႄ့ ယင်းတႅမ်ႈဝႆ့ဝႃႈ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ တိုၵ်းပေ့မိူင်းမၢၼ်ႊ ပွတ်းၸၢၼ်းၸင်ႇၼႆ့ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽႅၼ်ႇလိၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ပႃႇၵိူဝ်၊ မူၵ့်တမႃ့ၶဝ်ၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ့်။

 ထုင့်ဝၼ်းတူၵ်းၵဵဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းၵွင်ႊ၊ မိူင်းယၢင်း၊ ၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ဝဵင်းသိူဝ်၊ ၵေႃလၢင်း လႄႈ မိူင်းဢႃသၢမ်ႇ တီႈထုင့်ၼမ့်တီႈလဝ်း (ပရၢၼ်ႇမႃႇပုတ့်တရႃႇ)ၼၼ့်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈသၢမ်လူင်ၾႃ့ ၵေႃ့ပဵၼ်ၼွင့်ၸၢႆး ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ ၵႂႃႇတိုၵ်းတေႃးယိုတ်းဢဝ်မႃးလႆႈ။ ဝၢႆးၼၼ့် ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ တႅင်ႇတင်ႈ ၸဝ်ႈသၢမ်လူင်ၾႃ့ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃ့ မိူင်းၵွင်ႊ။

 ၽွင်းၶၢဝ်းဢၼ် ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ တႄႇတင်ႈမိူင်းမၢဝ်းလူင် ယႂ်ႇၶႅင်ႁႅင်းထႃးမႃးၼၼ့် မႅၼ်ႈၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းသၢင်းထွၺ်း (မုင်ႇၵူဝ်း) ၶိူဝ်းယႂၢၼ်ၶဝ် ႁႅင်းယူပ်ႈလူင်းၵႂႃႇသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶိူဝ်းမိင်ၶဝ် ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃး တီႈမိူင်းၶႄႇလူင်ၼၼ့်။ ၵွပ်ႈၼႆ သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ ၸင်ႇဢဝ်တိုဝ့်တၢင်းၼႆ့သေ မိူဝ်ႈ ပ.ၶ 1318 ၼၼ့် ၶီႇႁူဝ်သိုၵ်းသီႇသႅၼ် ၶိုၼ်ႈထိုင်မိူင်းသႄ။ ၶုၼ်ၶႄႇၶိူဝ်းမိင်ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇသဵင်ႇသိုၵ်းတိုၵ်းၶိုၼ်းသေ ဢဝ်လႅၼ်ႊလိၼ်တင်းၼမ် ၼွပ်ႇပၼ်တီႈၸဝ်ႈသိူဝ ၶၢၼ်ႇၾႃ့ၶိုၼ်းယူႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ လႅၼ်ႊလိၼ်တႆးၼွင်သႄ ၸိူဝ်းလႆႈသုမ်းမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်သၢင်းထွၺ်းၶဝ်မႃးတိုၵ်းၼၼ့်ၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်းမႃးယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ့်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ တင်း ၶုၼ်ၶႄႇၶိူဝ်းမိင်ၶဝ် ၵႆ့လႆႈတိုၵ်းၵၼ်ၽၼ်းၵၼ်ထႅင်ႈလၢႆလၢႆပွၵ်ႈ။ မၢင်ႊပွၵ်ႈ တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ၽၼ်းၵၼ်တင်း ၽူႈငၢၼ်ၶႄႇၶဝ် ၵေႃ့တေႃႇၵေႃ့သေ ပေ့မႃးၵေႃႈမီးၵွၼ်ႇ။

 ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ၼႆ့ ၵတ့်ၶႅၼ်ႇၾၢႆႇသိုၵ်းသိူဝ်သေ လႄႇႁႃတိုၵ်းတေႃးဝႆ့ၵွၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ၾၢႆႇပွင်ႊမၢၼ်ႈပွင်ႊမိူင်းၼၼ့်ၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ ႁႂ်ႈလီသေဢွၼ်တွၼ်းသေၵဝ်ႇမႃး။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မၼ်းၸဝ်ႈမူၼ့်မႄးတတ်းမၵ်း ႁႂ်ႈၸွၺ့်ၸင်ႊ၊ ၵွၵ်းပႄႇ၊ ၵွၵ်းၶႂၢႆး ၸိူဝ်းၼႆ့ ၽဵင်ႇပဵင်း မိူၼ်ၵၼ်သဵင်ႈသဵင်ႈ။

 ၾၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇၵေႃႈ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ သူၼ်ၸႂ်တေ့တေ့ယူႇ။ လိၵ်ႈတႆး ဢၼ်တိုဝ်းမႃး ၸဵမ်မိုၼ့်သိုၼ်းၵွၼ်ႇ လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈၼၼ့် လူၵေႃႈလူယၢပ်ႇ တႅမ်ႈၵေႃႈတႅမ်ႈယၢပ်ႇၼႃႇလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ်မူၼ့်မႄး ႁႂ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈတူဝ်လၢဝ်ႈမႃး။ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ့်ယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆ့ ပဵၼ်လိၵ်ႈတူဝ်လၢဝ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ မူၼ့်မႄးဝႆ့ၼၼ့်ၵွၺ်း။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼႆ့ၼႆ့ ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်လူင် ဢၼ်ဝႃႈ လႅၼ်ႊလိၼ် ၸိူဝ်းတိုၵ့်ယိပ်းတိုဝ်းလိၵ်ႈတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်လုၵ့်တီႈလိၵ်ႈတူဝ်လၢဝ်ႈ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃးၼၼ့် ပဵၼ်မိူင်းၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ့် ၽႂ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမႃးထဵင်လႆႈယဝ့်။ လိၵ်ႈတႆးၸိူဝ်းလုၵ့်တီႈလိၵ်ႈတူဝ်လၢဝ်ႈ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃးၼၼ့် လိၵ်ႈတႆးဢႃႇႁူမ်ႇ၊ လိၵ်ႈတႆးၽႃၵေး ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်း၊ လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈ၊ လိၵ်ႈတႆးလႅင် ၼႂ်းၸေႊမိူင်းၶၢင် လႄႈ ၸေႊတိူင်းၸေႊၵႅင်း၊ လိၵ်ႈတႆးတူဝ်မူၼ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ၼႂ်းဢိူင်ႇတႂ်ႈၶူင်း မိူင်းၶႄႇ ၸိူဝ်းၼၼ့်ယဝ့်။

 ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ၼႆ့ ဢမ်ႇပေႃးပၼ်ႁႅင်း တႃႇတေတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶဵဝ်၊ ၵႂၢမ်းမၢၵ်ႇမၢဝ်ႇသၢဝ်၊ လိၵ်ႈဢႃႈလွင်းၸိူဝ်းၼၼ့်။ ၵွၺ်းပၼ်ႁႅင်း တႃႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇလိၵ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႊမီးၸႂ်ႁၵ့်မၢၼ်ႈႁၵ့်မိူင်း ၸိူဝ်းၼၼ့်။

 ထႅင်ႈသမ့် ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ မေႃၸတ်းၵၢၼ် ၾၢႆႇႁႅင်းတိုၼ်းၵူၼ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလီၼႃႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝႆ့ ၼႂ်းမိူင်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႆ့ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸူဝ်ႊၶူပ်ႇသၢဝ်းပီႊလူင်းတႂ်ႈၼႆ့ ႁႂ်ႈႁဵၼ်းပၺ်ႇၺႃႇ။ ပူၼ့်သၢဝ်းပီႊတေႃႇသီႇသိပ်းပီႊတႄ့ ႁႂ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း၊ သီႇသိပ်းၶိုၼ်ႈၼိူဝ်တႄ့ ဢိင်ၼိူဝ်ၼမ့်ၵတ့်ၽႂ်မၼ်းသေ ႁႂ်ႈပွင်ႊမၢၼ်ႈပွင်ႊမိူင်း၊ ပေႃးပူၼ့်ႁူၵ်းသိပ်းၼႆတႄ့ ဝႆ့ပဵၼ်ထဝ်ႈမၢၼ်ႈထဝ်ႈမိူင်းသေ တိူင်ႇပၢင်ႇငူပ့်ငီ့ လွင်ႈလီလွင်ႈၸႃ့ ၼႆယူႇယဝ့်။

 မိူဝ်ႈ ပ.ၶ 1363 ၼၼ့် ၸဝ်ႈၾႃ့တႆး မိူင်းၸေႊၵႅင်း လႄႈ ပၢင်ယႃႈၶဝ် တီႈမိူင်းမၢၼ်ႊထုင့်ၼမ့်ၵဵဝ်ၼၼ့် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမေႃၵၼ်သေ ၸဝ်ႈၾႃ့ပၢင်ယႃႈၼရသူႇသမ့် ပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ ႁႂ်ႈမႃးၸွၺ်ႈတိုၵ်းမိူင်းၸေႊၵႅင်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸူဝ်ႊၶူပ်ႇယႂ်ႇယဝ့်လႄႈ တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ ဢမ်ႇလူင်းၵႂႃႇ။ ပွၺ်ႇလုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇ တိုၵ်းၸေႊၵႅင်း။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်း လွမ့်ယိုဝ်းၸေႊၵႅင်းၼၼ့် ၸဝ်ႈၾႃ့ပၢင်ယႃႈသမ့် ဢမ်ႇမႃးၸွၺ်ႈသေဢိတ်းလႄႈ ဝၢႆးသေတိုၵ်းဢဝ်လႆႈၸေႊၵႅင်းယဝ့်ၵေႃႈ လုၵ်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ၶဝ်ၸင်ႇၶၢမ်ႈၵဵဝ် တိုၵ်းဢဝ်မိူင်းပၢင်ယႃႈထႅင်ႈသေ ၺွပ်းဢဝ်ၸဝ်ႈၾႃ့ၼရသူႇ မိူဝ်းမိူင်းမၢဝ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ လႆႈၸပ်းၸိုဝ်ႈ ၼရသူႇမိူဝ်းမိူင်းမၢဝ်း (မောပါနရသူ) ၼႆၵွၼ်ႇ။

 ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ငမ်းမိူင်း ၵေႃ့မၢင်ႊၸိူဝ်းႁွင့်ဝႃႈ ၸဝ်ႈလူင်ၶုၼ်ယွတ်ႈတႆး ၼၼ့် ထိုင်ပၢၼ်ၸူဝ်ႊၶူပ်ႇ 73 ပီႊသေ ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇ တီႈဝဵင်းတႃႈသူပ်းဢူ ၵႂႃႇယူႇ။ ၼႂ်းပီႊ 2011 ၼႆ့ ၸဝ်ႈလူင် သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃ့ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းမၢဝ်း ထူၼ်ႈတဵမ် 700 ပီႊမိူင်း လုမ်းလုမ်းယဝ့်။

တႅမ်ႈ - ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ်