ၾိင်ႈထုင်းတႆး ႑႒ လိူၼ်

 

1.လိူၼ်ၸဵင် ၶဝ်ႈလၵ်းၼီႊ

လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇၼိုင်ႈဝၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းပီႊမႂ်ႇတႆး ၊ ပဵၼ်လိူၼ်ငဝ်ႈပီႊ တူၼ်ႈပီႊ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်း ။

ပဵၼ်လိူၼ်ၶဝ်ႈမႂ်ႇပေႃႇ ၊ ၸၢဝ်းၼႃးၶဝ်တေဢွၼ်ၵၼ်ပေႃႉၶဝ်ႈၼႂ်းၼႃး ၊ မီးပွႆးလူႇၶဝ်ႈမႂ်ႇ ။

ပဵၼ်ၶၢဝ်းႁဵတ်းသူၼ်ၼႂ်းၼႃး ၊ ဢွၼ်ႇယိင်းၶဝ်တေႃႇတၢင်းၶၢႆ ဢွၼ်ႇၸၢႆးၶဝ်ပွႆႇၵႃဝၢဝ်ႇ ။

• တၢင်းၵိၼ်တႆးၽွင်းလိူၼ်ၸဵင်ၶၢဝ်းၵတ်း 

1. ၶဝ်ႈလၢမ်
2. ၶဝ်ႈပုၵ်း ၊ ၶဝ်ႈတမ်ငႃး
3. ႁူဝ်မၼ်းမူၵ်း ႁူဝ်ၽိူၵ်ႇမူၵ်း

2.လိူၼ်ၵမ် ၸီႈၵတ်းၼမ်

ပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်း ၶၢဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်တေႃႉၶဝ်ႈသႂ်ႇယွင် တေႃႉၽိူင်းတၢင်ႇၵၢင်ႉ

ပေႃႈထဝ်ႈ မေႈၵေႇၶဝ် ၵမ်သိၼ်ၵမ်ထမ်း ပဵၼ်လိူၼ်ဢၼ် ၶဵတ်ႇ ၶဝ်ၵမ် ပိၵ်ႉသူပ်း

ၶၢဝ်းႁဵတ်းသူၼ်ၽုၵ်ႇၽၵ်းၽုၵ်ႇယိူဝ်ႈ ။

3.လိူၼ်သၢမ် မွၵ်ႇၵုမ်ႈၶၢဝ်တဵမ်တူင်ႈ

မီးပွႆးၸုတ်ႇလူဝ် ပွႆးၽြႃးဢွမ်ႇၾႆး လိူၼ်သၢမ်မူၼ်း မႆႉဢၼ်ဢဝ်ႁဵတ်းလူဝ်ၼၼ်ႉပဵၼ်မႆႉၼိူဝ်ႉၶၢဝ် မီးဝႆႉယူႇ ႒ မဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ

1. မႆႉမၢၵ်ႇၽွတ်ႉ
2. မႆႉယူမ်းတမ်ႇမႃႇ

မီးပွႆးမူၼ်ႈလိူၼ်သၢမ် ပဵၼ်လိူၼ်ဢၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ၵၼ်ႇတေႃးပေႃႈထဝ်ႈမေႈၵေႇ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးမွၼ်ႇ ထဝ်ႈဝၢၼ်ႈထဝ်ႈၼႃး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလႄႈၼွၵ်ႈဝၢၼ်ႈ ပဵၼ်လိူၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ်ႁဵတ်းၶဝ်ႈယႃႇၶူႉလူႇတၢၼ်း ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇ ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်း။

• ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ဢဝ်ၵၼ်ႇတေႃးၵူၼ်းထဝ်ႈ

1. မွၵ်ႇ ၊ ၸၵ်ႉၸႃႇ ၊ ၶဝ်ႈတႅၵ်ႇ
2. ႁေႃႇၶဝ်ႈ ၸွၵ်းၽၵ်း
3. ၶဝ်ႈယႃႇၶူႉ

4.လိူၼ်သီႇ မွၵ်ႇၼိဝ်ႉႁူင်ႈၸွမ်းလူမ်း

ၶၢဝ်းၵတ်းပူၼ်ႉၵႂႃႇ ၶၢဝ်ႈမႆႈထိုင်မႃး ပဵၼ်ၶၢဝ်းမႂ်မႆႉလိူင် ပိဝ်ႁူင်ႈၸွမ်းလူမ်း ၶၢဝ်းၼူၵ်ႉတွင်ႉလေႃးႁွင်ႉၸွမ်းႁူၺ်ႈၸွမ်လွႆ ၶၢဝ်းဢၼ်ၼူၵ်ႉၵုတ်းၵုၵ်ႈၶဝ်ႁွင်ႉၸွမ်းပဵင်း။

ပဵၼ်ၶၢဝ်းပွႆသၢင်ႇလွင်း ၶၢမ်ႇသၢင်ႇ ၶၢမ်ႇၸၢင်း ၊ ပွႆးၽြႃး လိူၼ်သီႇ  ပဵၼ်ၶၢဝ်းဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇတီႈသီႇလႅၼ်ၶဝ်လေႇဝၢၼ်ႈလၢဝ်းမိူင်းၶၢဝ်းဢၼ်ၵႃႉၵူၼ်းၶၢႆၶဝ်တိုၼ်ႇသၢၼ်ႁႃငိုၼ်း ပေႃးဝၢၼ်ႈၽိုၼ်းၽိုၼ်း။

5.လိူၼ်ႁႃ တူဝ်ၵႂၢႆးၸူမ်းဢိူၵ်ႇၼမ်ႉ

ၶၢဝ်းမႆႉသၢင်းၶီ ၶၢဝ်းသၢင်းၵျၢၼ်ႇတူၵ်း ၶၢဝ်းႁူတ်းၼမ်ႉၵၼ် ပဵၼ်ၶၢဝ်းဢၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းႁဵတ်းၶဝ်ႈမုၼ်းႁေႃႇတွင်ၵူၺ်း ႁေႃႇတွင်ၵၢဝ် တွင်မႆႉမႅင်းၵႅင်း ၶဝ်ႈမုၼ်းၽိူၵ်ႇ ၶဝ်ႈမုၼ်းလႅင် 

• ၾိင်ႇတႆးၽွင်းသွၼ်းၼမ်ႉ

1. ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇ
2. သွၼ်းၼမ်ႉၽြႃး 
3. သွၼ်းတိၼ် သွၼ်းမိုဝ်း ပေႃႈထဝ်ႈ မေႈ ၵေႇ လႄႈ သြႃႇသမ်းမႃး
4. ၵၼ်ႇတတေႃးပေႃႈထဝ်ႈမေႈၵေႇ လႄႈ သြႃႇသမ်းမႃး
5. ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈမုၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢၼ်းဝႃႇတေႃႇယႂ်ႇ
6. ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈမုၼ် ၸဝ်ႈၸၢင်း
7. ပွႆးမူၼ်ႈ လိူၼ်ႁႃႈ 
8. ပွႆးၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈမိူင်း
9. လူႇၸႃႇၸီႇ မူၵ်ႇမႆႉဢေႃႈ + သၢႆး + ၼမ်ႉ + မွၵ်ႇ
10. ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈ (ၶဵင်ႇၸဝ်ႈဝၢၼ်း)

6.လိူၼ်ႁူၵ်း သမ်ႉမီးၽူၼ်

ပဵၼ်ၶၢဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၶဝ်တႅပ်းႁုၼ်ႈ ၊ ၶႂၢင်ႁႆႈ ၊ ၶူဝ်ႉႁႆႈ ၊ တွႆႇႁႆႈ ၊ ၽဝ်တေႃ ၊ ၵူမ်ၽွၼ်း ၊ ႁဵတ်းထဵင်ႁႆႈ ထဵင်ၼႃး ယဝ်ႉ ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်ၵေႃႈတေႁႃ ၶုတ်းႁွင်ႈ ၊ လၢင်းႁွင်ႈ ၊ တဵင်ၽၢႆ ၊ တဵင်တၢင်ႉ ၊ ၵေႃႇတေးၼႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ

7.လိူၼ်းၸဵတ်း တိူၵ်ႇၼႃးပူၼ်ဝၢၼ်ႇၵႃႊ

ပဵၼ်ၶၢဝ်းၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ဝၢၼ်ႇၵႃႊ ထႆၼႃး ၼၢင်းယိင်းၶဝ်သမ်ႉႁဵတ်းႁႆႈယဝ်ႉ ၊ ၸွမ်းၼင်ႇသၽႃႇဝ သေ ၼႃးၵေႃႈတေမီးယူႇသွင်မဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇၼႃးၼမ်ႉၽၢႆ လႄႈ ၼႃးၼမ်ႉၾႃႉ ၼႆႉယဝ်ႉ။

ၼႃးဢၼ်တဵင်ၽၢႆဢဝ်ၼမ်ႉၼႂ်းႁွင်ႈဢၼ်မီးလႆယူႇတၢင်းလိူၼ်တၢင်းပီႊၼၼ်ႉၶဝ်ႈၼႃးသေႁဵတ်းၼႃးၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ၼႃးၼမ်ႉၽၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၼႃးဢၼ်ပႂ်ႉၼမ်ႉၽူၼ်တၢင်းလဵဝ်ၵူၺ်းၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈၼႃးၼမ်ႉၾႃႉၼႆယဝ်ႉ။

ႁႆႈၵေႃႈတေမီးယူႇသွင်မဵဝ်းမိူၼ်ၵၼ် ႁႆႈဢၼ်တီႇၽဵဝ်ႈသေထႆ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈႁႆႈထႆၼႆယဝ်ႉ ၊ ႁႆႈဢၼ်တီႇၽဵဝ်ႈသေဢဝ်ၸေႃးၼမ်ႈသေဝႂ်ႇၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁွွင်ႉဝႃႈႁႆႈလိုမ်းၼႆယဝ်ႉ။

8.လိူၼ်ပႅတ်ႇ ထႃႈသွမ်ႈၼႃး

ပဵၼ်လိူၼ်ၶဝ်ႈဝႃႇလိူၼ်ပႅတ်ႇမူၼ်း ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃရႁၢၼ်းၶဝ်ဢမ်ႇတွၵ်ႇတႃႈဢွၵ်ႇတၢင်းၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈသႅၼ် ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵေႇၶဝ်တေဢွၼ်ၵၼ်ၼွၼ်းၵၢၼ်ႇၼွၼ်းၵျွင်းၼႂ်းဝၼ်းသိၼ်ဝၼ်းထမ်း။

ၶၢဝ်းပွႆးႁဵၼ်းလူႇႁူဝ်းသိၼ်ဝၼ်း 8-9 ၶမ်ႈ လႄႈ ဝၼ်း 15-1 ၶမ်ႈ 

• ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵေႇၶဝ်တေႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇၵႂႃႇၼွၼ်းၵျွင်းႁပ်ႉသိၼ်ပႅတ်ႇ ထွမ်ႉတြႃးတီႈဝတ်ႉၵျွင်း 
• ပေႃႈႁိူၼ်းၼုမ်ႇ မႄႈႁိူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ်တေႁၢင်ႈႁႅၼ်ၶဝ်ႈၽၵ်းတႃႇလဵင်ႉလူ
• ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵူၼ်းသၢဝ်ၶဝ်သမ်ႉ ၶႅၵ်းမၢၵ်ႇၶႅၵ်းတႅင် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶူဝ်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း 

ပဵၼ်ၶၢဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်ထူၺ်ႈၵႃႊ သွမ်ႈၼႃး လႄႈ ၸဝ်ႈၼႃးၼမ်ႉၾႃႉၶဝ်တေဢဝ်ဝၼ်းၸဝ်ႈၼႃးၼမ်ႉၽၢႆဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။

9.လိူၼ်ၵဝ်ႈ မႃးၼမ်ႉၼမ်

ပဵၼ်ၶၢဝ်းဢၼ်ၽူၼ်ယႂ်ႇၼမ်ႉၼွင်းလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃးၼမ်ႉၾႃႉၶဝ်ၵေႃႈတေလႆႈႁဵတ်းၼႃးၸွမ်းၼင်ႇသၽႃႇဝ ပၼ်မႃးၼၼ်ႉယူႇ ၊ ၸဝ်ႈၼႃးၼမ်ႉၽၢႆၶဝ်ၸိူဝ်းလူဝ်ႇတႅၼ်းဝၼ်းၸဝ်ႈၼႃးၼမ်ႉၾႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈတေဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇတႅၼ်းဝၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းၸွွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းမီးၼၼ်ႉယူႇ။

လိူၼ်ၵဝ်ႈၼႆႉပဵၼ်လိူၼ်ဢၼ်လၢဝ်ဝီးတဵင်ႈလႄႈ ၸင်ႇမီးၵႂၢမ်းဝႆႉၶႃႈၼိုင်ႈဝႃႈ လၢဝ်ဝီးတဵင်ႈ ၵႃႊဢမ်ႇသဵင်ႈၵေႃႈပေႃး ၼႆယဝ်ႉ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈၵႃႊဢၼ်ဝၢၼ်ႇဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢသၢၵ်ႈၵေႇယဝ်ႉသေၶိုၼ်ႈပွင်ႈယဝ်ႉလႄႈ သင်တိုၵ်ႉသိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇယူႇၼႆ တေဢမ်ႇလႆႈၶွၼ်ႇသင်ၼႆယဝ်ႉ။

10.လိူၼ်သိပ်း ၸမ်ၶဝ်ႈမႂ်ႇ

ပဵၼ်လိူၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပၼ်ၵေႃ ၶဝ်ႈမၢၼ်း ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇႁူင်း ယဝ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းၼႃးၼမ်ႉၽၢႆၶဝ်တေႉ ဢွၵ်ႇႁူင်းမူတ်းသေႁူင်းၶဝ်ႈၵူမ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းမီးႁႆႈၶဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈထိုင်ၶၢဝ်းပၢတ်ႇၶဝ်ႈႁႆႈယဝ်။

11.လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်း ႁႆႇမွင်းပွႆး

ၶဝ်းၶဝ်ႈၼႂ်းၼႃးလိူင်ႁမ်ႇ ၊ ၶၢဝ်းမွၵ်ႇမၢၵ်ႇသုၵ်းလိူင် ၊ ပဵၼ်လိူၼ်ဢွၵ်ႇဝႃႇ လိူၼ်ဢိပ်းဢဵတ်းမူၼ်း

ၽွင်းမိူဝ်ႈၸမ်ဢွၵ်ႇဝႃႇ ပီႈၼွင်ႇတႆးၵူႈႁေႃၵူႈႁိူၼ်းဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၶဵင်ႇတၢင်ႇပုတ်ႈသေ ဢဝ်တူၼ်ႈၵူၺ်ႈတူၼ်ႈဢွႆႈ တူၼ်ႈၶဝ်ႈ မတ်ႉၵွပ်ႈၸွမ်းၶဵင်ႇတၢင်ႇပုတ်ႈ ဢဝ်မွၵ်ႇမၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈႁူဝ် သွႆႉၵၼ်သေႁွႆႈၸွမ်းၶဵင်ႇတၢင်ႇပုတ်ႈသေႁႅၼ်းဢဝ်ဢေႃႇၸႃႇဢႁႃႇရ ၵူႈလွင်ႈသေတၢင်ႇၼိူဝ်ၶဵင်ႇတၢင်ႇပုတ်ႈ ပႂ်ႉႁပ်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၶိုၼ်းမိူဝ်းႁေႃးတြႃးပၼ်မေႈၸဝ်ႈတီႈၼိူဝ်မိူင်းၽီ သေတေၵျွႃႉလူင်းမႃးမိူင်းၵူၼ်းၼႂ်းဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်း။

• ၾိင်ႈထုင်းတႆး

ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇ ၊ ပွႆးမူၼ်ႈ ၵႃႈၼူၵ်ႉ ၵႃႈတူဝ်း ၊ ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇ
ပွႆးတႆႈတဵၼ်း  ၊ ပွႆႇႁူင်းၾႆးမိၼ် ၊ ၸုတ်ႇမူၵ်ႇတႅၵ်ႇ
ပွႆးၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈသြႃႃႇလူင် ၊ ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈမုၼ် ၸဝ်ႈၸၢင်း ၊ ပေႃႈထဝ်ႈ မေႈၵေႇ

12.လိူၼ်သိပ်းသွင် ၼမ်ႉၼၢႆးယွႆဢွႆယိူဝ်ႈဢွႆယႃႈ

ၶၢဝ်းပၢတ်ႇၶဝ်ႈ ၊ ၶၢဝ်းပုမ်ႇၶဝ်ႈ ၊ ၶၢဝ်းတူင်ႈပွင်ႇ ၊ ၶၢဝ်းၵတ်းၵေႃႈထိုင်မႃးပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ်တေဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆးလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ် ပဵၼ်လိူၼ်လိုၼ်းသုတ်းၶွင်ပီႊၵဝ်ႇ လႄႈ ပဵၼ်ဝၼ်းသုင်ႇသင်ပီႊၵဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။

• ပွႆးၸွမ်းၾိင်ႈ

1. ပွႆးလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်
2. ပွႆးၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး
3. ပွႆးသူင်ႇသင်ႇပီႊၵဝ်ႇ