ၽႂ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၶႃႁႅမ်ဢွင်ႇသၢၼ်း လႄႈၸဝ်ႈၾႃႉတႆးတၢႆ

 

19 /7/ 1947 ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်း ၽူႈႁၼ်းငၢၼ်ၶွင်မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈႁပ်ႉလွင်ႈပူတ်းပွႆႇမိူင်ႈ မၢၼ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်းၶုၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ

ဝၢႆးလင်လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်းၶုၼ်ဢင်းၵိတ်ႉဝႃႈတေမွပ်ႈဢၢပ်ႈပၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႂ်းလိူၼ် 6/1947 မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းလူင်ဢွင်ႇသၢၼ်းယိုၼ်ယတ်ႇတေႃႇသူႈမႃး တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၵွၼ်းၶေႃၼႂ်း မိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးလင်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၵေႃႈလႆႈဢဝ်ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႈဝၼ်ႈမိူင်းလူၺ်းလွၵ်းပိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႉသီႇ ၼႂ်းမိုင်ႈပီႊသိုပ်ႇမႃး လႄႈမီးၽွင်းတႅၼ်းသၽႃး 6 ၵေႃႉ ယဝ်ႉလိူၵ်ႈဢဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ယွင်ႈႁူၺ်ႇ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇ တႅၵ်းပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈၵေႃႉႁႅၵ်ႈ ၼႂ်းပီႊ 1948 ။

မိူဝ်ႈယၢမ်းၼႆၸဝ်ႉ ၼႂ်းဝၼ်းသဝ် ထီႉ 19/7/1947   ပဵၼ်ၶၢဝ်းတိုၵ်ႉႁႃၶဝ်ႈဝႃႇမႃးလၢႆဝၼ်းၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉတွင်ႉၾႃႉ မီးမွၵ်ႇၵုမ်ဢုၺ်ဢွႆ ပဵၼ်လၢႆးလၢင်ႇၸွင်းတွင်ႉၾႃႉ ၊ တီႈၼႃႈႁိူၼ်းၶွင် ဢူးၸေႃး ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် မိူင်းၵဝ်ႇၵေႇ ၶွင်မိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸုမ်းၼိုင်ႈ ၸူႉတုမ်ၵၼ်သေထွမ်ႉၶေႃႈၸီႉသင်ႇ ဢူးၸေႃးယူႇ။

ၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်ပွၵ်ႈၼႆႉႁႂ်မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၸွမ်းၼင်ႇတမ်းဝၢင်းဝႆႉမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉသေ ၵႅပ်ႉၵမ်းၼိုင်ႈၸုမ်းၽုင်ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈၶိုၼ်ႈလုတ်ႉၵႃးသိုၵ်းမိၵ်ႈ Fordson သေႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႉတီႈၵေႃႉ တၢင်းယူႇ။

လုတ်ႉၵႃးသိုၵ်းဢၼ်လႅၼ်ႈယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၼႂ်းဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်သူၼ် ထၢင်ႇထိူမ်သင် ၸူဝ်ႈမူင်းသိုပ်ႇမႃး ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၵႃးသိုၵ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈလႅၼ်ႈၵႂႃႇၵိုတ်းယူႇဝႆႉတီႈၼႃႈတိုၵ်း သွင်ၸၼ်ႉသတၢႆႇ victory ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇဢုတ်ႇလႅင်ၵေႃႇႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ

ၵမ်းၼၼ်ႉမီးၸၢႆးငၢၼ် မွၵ်ႈသၢမ်ၵေႃႉၵျွၵ်းလူင်းၵႃးသေမုင်ႈသၢႆႉတူၺ်းၶႂႃယူႇ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ယိူင်းမၢႆလူင်ၶဝ် တႄႉပဵၼ်တီႈႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် ဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးလႄႈပူဝ်ႈၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်ၶဝ်တိုၵ်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸၢႆးငၢၼ်သၢမ်ၵေႃႉ ၼၼ်ႉ တႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၶိၼ်ႇမွင်ႉယိၼ်း သိုပ်ႇၾူၼ်းၸူးဢူးၸေႃးဝႃႈၼႆယူႇ။

တိုၵ်းသၢမ်ၸၼ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ် ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး

   ၵမ်းၼၼ်ႉပေႃးဝႃသိုပ်ႇၾူၼ်းဢုပ်ႇၵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈမီးၵႃးၵိပ်ႉလမ်းၼိုင်ႈလႅၼ်ႈဢွၵ်ႇၽၵ်းတူႁိူၼ်းဢူးၸေႃး ၽွင်းၼၼ်ႉတေမီးၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ 10 မူင်းၸဝ်ႉ ၼိူဝ်လင်ၵႃးၵိပ်ႉၼၼ်ႉဢဝ်ၽႃႈယၢင်ႁူမ်ႇသေ တၢင်းၼႂ်းၵႃးၼၼ် သမ်ႉမီးၵူၼ်းႁၢႆႉမွၵ်ႈ 6 ၵေႃႉမီးၵွင်ႈၸေးမိုဝ်း ၼုင်ႈၶူဝ်းၶဵဝ် တိုဝ်းမွၵ်ႇႁူဝ်ပိၵ်ႇမိုၼ်ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢွင်ႇသၢၼ်းဢသၢၵ်ႈတိုၵ်ႉမီး 32 ပီႊၵူၺ်း ၊ ဝၼ်းၼၼ်ႉသမ်ႉဝႃႈပဵၼ်ဝၼ်းသဝ် ဝၼ်း လိုဝ်ႈၵၢၼ်သေတႃႉ ၶဝ်ၵေႃႈမႃးပၢင်ၵုမ်ၵၼ် တႃႇတဵမ်ၽွမ်ႉၼႂ်းဝၼ်းၵွၼ်း ၼႂ်း 6 လိူၼ်ၽၢႆႇၼႃႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။

ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းႁၢႆႉတႃႇ 4 ၵေႃႉလႅၼ်ႈၶိုၼ်ႈမိူဝ်းၼိူဝ်တိုၵ်း ပႃးတၢင်းၵွင်ႈၸေးမိုဝ်း မိူဝ်းတီႈႁွင်ႈပၢင်ၵုမ် ၵေႃႉပဵၼ် မွင်ႇသူဝ်းႁဵတ်းၵေႃႉၽူၺ်ႇၽၵ်းတူႁွင်ႈပၢင်ၵုမ် တႃႇ 3 ၵေႃႉဢဝ်ၵွင်ႈယိုဝ်းၶဝ်ႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ် ၵေႃႉပဵၼ် မွင်ႇသူဝ်းသင်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉဝႃႈ ၽႂ်တေဢမ်ႇလႆႈတူင်ႉ ၼႆသေ မီးဢွင်ႇသၢၼ်းၵေႃႉလဵဝ်ဢၼ်လုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸုၵ်း ၵေႃႉပဵၼ် မွင်ႇသူဝ်းၵေႃႈဝင်ႇႁႂ်ႈယိုဝ်းၵမ်းလဵဝ် ယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢွင်ႇသၢၼ်းၵေႃႈလူမ်ႉလူင်း ၵွပ်ႈၺႃးမၢၵ်ႇၵွင်ႈ ထိုင် 13 လုၵ်ႈသေၸူမ်ၵွင်လိူတ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇယူႇ။

ၵူၼ်းႁၢႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလပ်းႁူလပ်းတႃယိုဝ်းၶဝ်ႈၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ် ဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇလိုဝ်ႈ ၵမ်ႈၽင်ႈၸုၵ်းသေယိုဝ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵၢၼ်းဢူပ်ႇပူပ်ႇသေယိုဝ်းၸွမ်းတႂ်ႈၶူင်ႇ တႂ်ႈၽိူၼ် သေႁိပ်ႈၼႅတ်ႈထႆဢွၵ်ႇၼႂ်းဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႉဝႆႈဝႆးၼႆယဝ်ႉ

ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1947

မိူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းမွၵ်ႈ 10 40 မူင်းၼၼ်ႉ ၶုမ်သိုၵ်းလုင်ၵူၼ်းၸမ်ၸႂ် ဢွင်ႇသၢၼ်းၼႅတ်ႈလႅၼ်ႈၵႂႃႇတီႈႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႅတ်ႈဢွၼ်ၵၼ်တူင်ႉတိုၼ်ႇမႃးတီႈႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်လူင်ၼၼ်ႉတၢင်းၼမ် ဢၢႆယၢမ်းၵွင်ႈ လႄႈ ဢၢႆၶဵဝ်းလိူတ်ႈပေႃးတဵမ်ၵႂႃႇသဵင်ႈ ၸမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းၼွၼ်းတၢႆယူႇၼိူဝ်ပိုၼ်ႉႁွင်ႈ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်တၢင်းမူတ်းၵေႃႈၺႃးယိုဝ်း မၢင်ၸဝ်ႈၵေႃႈၵႂႃႇတၢႆတီႈႁူင်းယႃ မၢင်ၸဝ်ႈၵေႃႈတၢႆထင်တီႈ ၼႂ်းႁွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။

ယိူင်းမၢႆၵူၼ်းႁၢႆႉၶဝ်ၼၼ်ႉပဵၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းၵူၺ်းႁ ဢမ်ႇၼၼ်ႇၵေႃႈၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်တၢင်းမူတ်းၼႆဢမ်ႇလႆႈႁူႉ ၵူၺ်းၵႃႈမီးၵူၼ်းလွတ်ႈတၢႆယူႇ ႒ ၵေႃႉ ဢၼ်ၼင်ႈႁိမ်းၽၵ်းတူ ဝၢႆးသေၵူၼ်းႁၢႆႉၶဝ်ထွႆဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉၶဝ် ႒ ၵေႃႉၼႅတ်ႈၵျွၵ်းလူင်းတိုၵ်းသေပၢႆႈၼႆယူႇ ၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉၵူၼ်းႁၢႆႉၶဝ်ယင်းၶႃႈႁႅမ်တၢႆပႅတ်းၵူၼ်းယၢမ်းဢၼ်ပႂ်ႉ တိုၵ်းၼၼ်ႉတၢႆထႅင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆလူးၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉၵေႃႈဢွၼ်ၵၼ်သႅၼ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ဢွင်ႇပေႉယဝ်ႉ ဢွင်ႇပေႉယဝ်ႉဝႃႈၼႆ သေၼႅတ်ႈၶိုၼ်ႈၶီႇၵႃးၵိပ်ႉသေၼႅတ်ႈဢွၵ်ႇပၢႆႈၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ ၊ ယၢမ်းၼၼ်ႉ သေႃႇလေႃႇမတေႃႇသေမီးၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႅၼ်ႈၸွမ်းလင်ၵႃးၶဝ်သေလႆႁၼ်ဝႃႈၵႃးၵိပ်ႉလမ် းၼၼ်ႉ ႁေႃႈလႅၼ်ႈၵႂႃႇတၢင်းႁိူၼ်းဢူးၸေႃး လႄႈ ဢူးၸေႃးၵေႃႈၸုၵ်းပႂ်ႉယူႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

ဢူးၸေႃး ၼုင်ႈသိူဝ်ႈ သျႅတ်ႉ သီၶၢဝ် ၼုင်ႈၵူၼ်ၶႃပွတ်း သီသွမ်ႇ ဝႅၼ်ဢုမ်ႈၵွတ်ႇၸုမ်းၵူၼ်းႁၢႆႉၼၼ်ႉသေႁွင်ႉသႅၼ်ႇ ဝႃႈဢွင်ႇပေႉယဝ်ႉ ဢွင်ႇပေႉယဝ်ႉၼႆထႅင်ႈ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈႁႅၼ်းမူႇၶဝ်ႈသေဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်လဵင်ႉ လွင်ႈၼႃႈ ၵၢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်ၵၼ်သေ ဢူးဝေႃးထၢမ်တပေးမၼ်းဝႃႈ ဢူးၼူႉၸွင်ႇတၢႆပႃးႁ ၼႆယူႇ ၊ ၵေႃႉပဵၼ်တပေးမၼ်းတွပ်ႇ ဝႃႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼႆႉဢမ်ႇႁၼ်ပႃးဢူးၼူႉ ၼႆသေလၢတ်ႈၼေၶဝ်းလၢႆးၵူႈလွင်ႈႁႂ်ႈဢူးၸေႃးႁူႉသေဢူးၸေႃးပဵင်းပေႃး ၸႂ်လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈဢွင်ႇမၢၼ်ၼႆႉယူႇ ၵွပ်ႈဝႃႈဢူးၼူႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပဝ်ႉမၢႆလွင်ႈယႂ်ႇသင်ၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်ပွၵ်ႈ ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။

ဢူးသေႃးပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇၼိမ်ဢမ်ႇသဝ်း ၵွပ်ႈမွင်းပႂ်ႉႁပ်ႉၾူၼ်းတီႈ သျိူဝ်ႊ ႁိဝ်ႊ ပိူတ်ႊ ရႅၼ်းထ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈၶွင်ဢင်းၵိတ်ႉ (British governor who ruled Burma) ၵွပ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶဝ်တေသိုပ်ႇၾူၼ်းႁွင်ႉဢူးၸေႃးႁႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပူၵ်းတင်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈမႂ်ႇတႅၼ်းၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း မိူဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်းဢမ်ႇမီး ဢမ်ႇမီးၽႂ်ဢၼ်တေၵိုင်ႇငၢမ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်တင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇ လိူဝ်သေဢူး ၸေႃး ၽူႈၵေႃႉဢၼ်ႁူႉလွင်ၵၢၼ်မိူင်းၵူႈလွင်ႈဝႃႈၼႆ ၊ ၽွင်ႈၼၼ်ႉဢူးၸေႃးဢသၢၵ်ႈမီး 47 ပီႊ ပဵၼ်ၽူႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႂ်းတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ၊ ၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တၢင်းတပ်ႉသိုၵ်း ၊ ပဵၼ်ၸဝ်ၶွင်ႁူင်းၽိမ်း THE SUN ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇမႃးၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1940-1942 ဢၼ်တၢင်းသိုၵ်းၵျႃႇ ပၢၼ်ႇပႆႇၶဝ်ႈမိူင်း။

ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇထိူမ်သေယဝ်ႉ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈၶွင်ဢင်းၵိတ်ႉ (British governor who ruled Burma) ၽိတ်ႈမွၵ်ႇႁွင်ႉဢဝ်ဢူးၼူႉ မိူဝ်းထူပ်းသေ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈဢူးၼူႉ ႁပ်ႉတၼ်းႁႅင်းပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ၵမ်းလဵဝ် သေၼႅတ်းၸတ်းတင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တႃႇၵေႈလိတ်ႈလွင်လိူမ်ႇလမ်ႉတူၵ်းတႂ်ႈတႅမ်ႇၼိူဝ် ၵၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။

ဢူးၸေႃးလႄႈတၢင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးမၼ်းၵေႃႉတိုၵ်ႉမွင်းဝႃႈ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈၶွင်ဢင်းၵိတ်ႉ (British governor who ruled Burma) ၶဝ်တေသိုပ်ႇၾူၼ်းမႃးႁွင်ႉႁႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇ ၼႆသေယိၼ်းလီ ပဵင်းပေႃးၸႂ် လွင်ႈဢၼ်လႆႈၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈသဵၼ်ၼၢမ်တၢင်းၵၢၼ်မိူင်းမၼ်းယူႇ။

ႁၢင်ႈ ဢူးၸေႃး

ၶၢဝ်းယၢမ်း 3 မူင်းဝၢႆးဝၼ်း ၼxႈဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးၵႃးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပလိၵ်ႈၶဝ်လႆႈမိူဝ်းဝႅတ်ႉလွွမ်ႉႁိူၼ်း ဢူးၼူႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေး ဢူးသေႃး ၵမ်ၵွင်ႈဢၢင်ႈတေႃႇသူႈ ၵူၺ်းၵႃႈဢူးသေႃးသမ်ႉဝႆႉၸႂ်ၵတ်းၸႂ်ယဵၼ်သေ ပႆဢွၵ်ႇႁိူၼ်းမၼ်းမႃးထူပ်းၸုမ်းပလိၵ်ႈၶဝ် မိူၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ယၢမ်ႈၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈ ။

ၸုမ်းပလိၵ်ႈၶဝ်ၶူၼ်ႉသွၵ်ႈတဝ် ထူပ်းႁၼ်ၵွင်ႈလႄႈမၢၵ်ႇၵွင်ႈတၢင်းၼမ် ၵူၺ်းၵႃႈမီးဝႂ်ယွၼ်းၶႂင်ႉထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈၸုမ်းပလိၵ်ႈၶဝ်ၵေႃႈသိမ်းဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉပဵၼ်လၵ်းထၢၼ် သေဢဝ်ပႃးတူဝ်ဢူးၸေႃး လႄႈလုၵ်ႈၼွင်ႉ တပေးမၼ်းၵႂႃႇၸွမ်းတီႈၶွၵ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇတၢင်းမူတ်း ၊ ၼႂ်းႁိူၼ်းဢူးၸေႃးၼၼ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈၶဝ်ထူပ်းႁၼ်ပႃးထႅင်ႈ ယၢင်ၸုမ်ႈ ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉတႃႇၸႂ်ႉပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆၸွမ်ၸိုင်ႈ ပေႃႈမိူဝ်ႈလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈဢူးၸေႃးၼႆယဝ်ႉ။

ဢူးၸေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းမၵ်ႉယႂ်ႇၽႆႇသုင် ပဵၼ်ၵူၼသမ်ႇမႅၼ် မိူဝ်ႈၽွင်းလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ပီ 1940 – 1942 ၼၼ်ႉၸႂ်ႉဢႃ ၼႃႇၸွမ်ၸိုင်ႈသေ သင်ႇတီႉၺွပ်း ဢူးၼူႉ လႄႈလုၵ်ႈၸုမ်းတၢင်းသဵင်ႈ 30 ပၢႆ သေဢမ်ႇၵႃးၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးလွင်ႈထၢင်ႇ ထိူမ်ဝႃႈၸမ်ၸႂ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၵၼ်တၢင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ယၢမ်းၼၼ်ႉမၼ်းႁဵတ်းၼင်ႇၵူၼ်းလီတေႃႇ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ၶွင်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ဢူးသေႃးယၢမ်ႈလႆႈႁပ်ႉၽိတ်ႈမွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈမိူင်း (လွၼ်ႊတွၼ်ႊ LONDON) မိူင်းလူင်ၶွင်ဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်း  သိူဝ်ႊရ် ဝိၼ်ႊသတၼ်ႊသိူဝ်ႊရ် သိလ်ႊ လႄႈ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၶွင်ဢင်းၵိတ်ႉ တႃႇပူတ်းပွႆႇမိူင်း မၢၼ်ႈႁႂ်ႈလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်ၵၼ်းၶေႃသေယူႇတႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢူးသေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းလူင်ႉလႅၼ်ႇတၢင်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉမၼ်းႁိူင်ႈၵိူင်းဢိင်ၽၢႆႇၵျႃႇပၢၼ်ႇဝႆႉလႄႈ ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႁူႉၵႂၢမ်းလပ်ႉမၼ်းသေ ၸင်ႇလိူပ်ႈမၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းဢင်းၵိတ်ႉယူႇ ယၢမ်းၼၼ်ဢူးသေႃးၵႂႃႇမူၵ်းယူႇတီႈမိူင်းဢမေႇရိၵႃႊ တေႃႇသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပေႃးသုတ်းသဵင်ႈ ယၢမ်းၼၼ်ႉဢူးသေႃး ၸင်ႇၶိုၼ်းပွၵ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်းသေ ႁူမ်ႈၵၼ်တၢင်းၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵၢၼ်မိူင်းၵဝ်ႇဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၽၢၵ်ႈၵၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေဝၢင်းၽႅၼ်ၶႃႈႁႅမ် ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ပိူဝ်ႈတီႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈသဵၼ်ႈၼၢမ်တၢင်းၵၢၼ်မိူင်းမၼ်း

မီးလႅင်ႇၶေႃႈမုလ်းမၢင်ဢၼ်တႅမ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈဢူးသေႃး ဢွၵ်ႇတၢင်းၵႂႃႇတီႈ လွၼ်ႊတွၼ်ႊ ၼၼ်ႉမၼ်းၼုင်ႈၽႃႈလိူင် သၢင်ႇၵၢၼ်းႁဵတ်းရႁၢၼ်းသေ ၵႂႃႇယွၼ်းသူးတီႈၵွင်းမူးလူင်သူၺ်ႇတၵုင်ႇ  မၼ်းၶီႇၶိူင်းမိၼ် Tiger moth သေမိၼ် ၵႂႃႇမႃးၼိူဝ် ၵွင်းမူးလူင်သူၺ်ႇတၵုင်ႇ သေသၵႃႇလ ပူႇၸေႃႇယွၼ်းသူၽီသၢင်ၶဝ်ဝႃႈၼႆယူႇ ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၸဝ်ႇသင် ၶႃႇတၢင်းလၢႆၶဝ်တႄႉဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းလိူင်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈယဵၼ်ငႄႈၼႆယူႇ။

ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပလိၵ်ႈၶဝ်လႆႈတီႉၺွပ်းဢူးၸေႃး လႄႈ လုၵ်ႉၼွင်ႉတပေးမၼ်း 8 ၵေႃႉ ၵုမ်းၶင်ဝႆႉတီႈၶွၵ်ႈလူင် ဢိၼ်းၸဵင်ႇ ဢမ်ႇႁိုင် မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 30 /12 /1947 တီႈလုမ်းတႅပ်းတတ်းတြႃးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇ တႅပ်း တတ်းတြႃးၶဝ်လႆႈႁေႃးဢၢၼ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈ တၢင်းၽိတ်းဢူးၸေႃး လႄႈ တပေးမၼ်း ႁိုင်ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်း သေ တႅပ်းတတ်းပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ ဢူးၸေႃး  လႄႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေး မၼ်း 5ၵေႃႉဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ယိုဝ်း ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇ သၢၼ်း လႄႈၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်လူႉတၢႆ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးမၼ်းတႃႇ 3 ၵေႃႉသမ်ႉၽူႈတႅပ်းတတ်းတြႃးၶဝ် တႅပ်းတတ်းပၼ်တၢမ်ႇတူၵ်းၶွၵ်ႈ မိုင်ႈၵေႃႉ ႒႐ ပီႊၼႆယဝ်ႉ

ဢူးၸေႃး လႆႈထုၵ်ႇ ပၼ်တၢမ်ႇၽႅၼ်ၶေႃးတၢႆ

ၶၢပ်ႈတူဝ်ၶွင်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ဢွင်ႇသၢၼ်းၼၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇဢဝ်ၵဵပ်းဝႆႉၼႂ်းႁူင်းႁေႃ Jubilee Hall ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ဝူၺ်ႇတၵုင်ႇ ပဵၼ်ၶၢဝ်းႁိုင် 9 လိူၼ် သေဢဝ်ၽင်ဝႆႉတီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 11 /4 /1948 မီးၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်မႃႇသႃ 500,000 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ

တီႈဢၢင်ႈဢိင်

https://en.wikipedia.org/wiki/Aung_San

http://www.oxfordburmaalliance.org/independence--general-aung-san.html

ႁူင်းၽိမ်း ယိပ်ႊၶျီႊ ·ဝၼ်းၸၼ်ထီႉ 18 /7/ 2016

ၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ Who killed Aung San လူၺ်ႈ Kin Oung

https://prachatai.com/journal/2010/07/30385

http://www.reurnthai.com/index.php?topic=5528.30